Bệnh tiểu đường là gì? nguyên nhân, triệu chứng, phân loại, biến chứng và cách điều trị hiệu quả cho người bệnh

Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ gia tăng bệnh tiểu đường thuộc top cao trên thế giới. Đây là hồi chuông cảnh báo đối với nhiều người. Vậy cụ thể bệnh trên là gì? Bài viết dưới đây sẽ cung cấp đầy đủ những thông tin tổng quan để ai cũng có thể phòng ngừa, phát hiện sớm hay điều trị hiệu quả.

Có thể bạn quan tâm

Bệnh tiểu đường là gì?

Tiểu đường hay còn gọi là đái tháo đường. Đây là bệnh lý mạn tính do lượng đường trong máu luôn cao hơn mức bình thường gây nên ảnh hưởng tiêu cực, nguy hiểm đối với sức khỏe. Điều này diễn ra liên quan đến cơ chế hoạt động của insulin.

Theo đó, khi tuyến tụy không thể sản xuất insulin hay chúng bị thiếu hụt, cơ thể đề kháng, thiếu nhạy cảm với insulin,… đều khiến quá trình chuyển hóa glucose (đường) gặp phải vấn đề. Lúc này lượng đường không thể chuyển hóa thành năng lượng mà tích tụ ngày càng nhiều trong máu khiến đường huyết tăng cao.

Bệnh tiểu đường đang ngày càng có xu hướng tăng nhanh
Bệnh tiểu đường đang ngày càng có xu hướng tăng nhanh

Với triệu chứng đa dạng, tiểu đường có thể xuất hiện và diễn tiến âm thầm, gây nên những hệ lụy khôn lường đối với sức khỏe. Vì vậy bất cứ ai cũng nên cảnh giác để sớm phát hiện bệnh và có hướng điều trị kịp thời, hiệu quả.

Phân loại bệnh tiểu đường

Tuy có nhiều cách phân chia nhưng phổ biến hiện nay thì tiểu đường (đái tháo đường) được chia làm 3 loại cơ bản như sau:

Tiểu đường tuýp 1

Hay còn gọi là tiểu đường phụ thuộc insulin. Đây là bệnh mà có sự phá hủy tế bào beta của đảo tụy (tế bào tiết insulin), gây ra sự thiếu hụt insulin và phải sử dụng nguồn insulin từ bên ngoài đưa vào cơ thể. Bệnh tiểu đường tuýp 1 thường xuất hiện ở lứa tuổi thiếu niên, người trẻ.

Tiểu đường tuýp 2

Hay còn được gọi là đái tháo đường tuýp 2, đái tháo đường type 2, tiểu đường type 2,… Đây là loại tiểu đường phổ biến nhất hiện nay. Thực chất bệnh liên quan đến rối loạn chuyển hóa lâu dài được đặc trưng bởi đường huyết cao, kháng insulin và thiếu hụt insulin tương đối. Các triệu chứng thường gặp bao gồm hay khát nước, đi tiểu thường xuyên và sút cân không rõ nguyên nhân,… Bệnh gặp ở nhiều đối tượng mà thông thường là người trung niên, cao tuổi.

Tiểu đường thai kỳ

Hay còn gọi là đái tháo đường trong thời gian mang thai. Đây là một loại tiểu đường chỉ xảy ra ở phụ nữ mang thai so sự nhau thai tiết hoạt chất làm ức chế quá trình sản xuất hoặc khiến insulin kém nhạy cảm. Lúc này lượng đường nạp vào cơ thể không được chuyển hóa và ngày tích tụ trong máu khiến đường huyết càng tăng cao.

Tiểu đường thai kỳ cũng khá phổ biến
Tiểu đường thai kỳ cũng khá phổ biến

Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường

Bệnh tiểu đường liên quan trực tiếp đến insulin. Tuy nhiên đâu là nguyên nhân khiến tuyến tụy không thể sản xuất insulin hay sản xuất ít, kém hoạt động,… Đây mới là vấn đề mà nhiều người quan tâm và tìm kiếm.

  • Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường tuýp 1: Nguyên nhân chính gây nên là do hệ thống miễn dịch tấn công và phá hủy các tế bào sản xuất insulin trong tuyến tụy. Điều này gây nên tình trạng rối loạn chuyển hóa và lượng đường trong máu tăng cao. Nhìn chung do yếu tố di truyền và môi trường gây ra. Tuy nhiên bệnh vẫn chưa xác định được chính xác nguyên nhân.
  • Nguyên nhân gây bệnh tiểu đường tuýp 2: Lúc này các tế bào đề kháng với hoạt động của insulin và tuyến tụy khiến insulin được tạo ra không đủ để vượt qua sự đề kháng này và dẫn đến lượng đường bị tích tụ trong máu rất nhiều. Lượng đường trong máu tăng vọt so với thông thường gây nên những ảnh hưởng vô cùng tiêu cực.
  • Tiểu đường thai kỳ: Sự bài tiết các hormon liên quan đến thai như Lactogen, Estrogen, Progesteron, Prolactin do nhau thai tiết ra gây kháng insulin làm tăng đường máu.
Tiểu đường có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân
Tiểu đường có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân

Nhìn chung tiểu đường có thể xuất hiện do: di truyền, chế độ ăn uống, sinh hoạt thiếu khoa học,… cũng chính là yếu tố gây nên bệnh. Vì vậy bất cứ ai cũng nên chú ý, tránh chủ quan để phòng bệnh!

Dấu hiệu nhận biết bệnh tiểu đường

Tiểu đường thường khó nhận biết, tuy nhiên bạn cũng không thể nào bỏ qua một số dấu hiệu điển hình dưới đây:

Khát nước và đi tiểu liên tục

Bạn khát nước và uống nước khá nhiều nhưng cảm giác khát nước vẫn còn. Vì sao lại như thế? Đó là do khi lượng đường trong máu tăng cao, cơ thể bạn sẽ tự động tách phần nước có trong các tế bào rồi bơm trực tiếp vào máu để pha loãng lượng đường bị dư. Các tế bào lúc này thiếu nước sẽ kích thích não gây nên cảm giác khát nước không ngừng nghỉ.

Sụt cân bất thường

Khi thói quen sinh hoạt và chế độ ăn uống diễn ra bình thường mà cân nặng giảm mạnh thì bạn cần hết sức lưu ý. Đây cũng có thể là dấu hiệu của bệnh tiểu đường. Người bệnh không thể sử dụng glucose như một loại năng lượng nên chúng sẽ đốt chất béo nhiều hơn. Đồng thời, khi cơ thể mất nước cũng khiến cân nặng giảm đáng kể. Nếu giảm cân bất thường hãy đi thăm khám ngay để sớm phát hiện tình trạng bệnh và có hướng xử lý kịp thời.

Đói quá mức

Bất cứ lúc nào cũng cảm thấy đói và đói quá mức cũng có thể là triệu chứng cảnh báo của bệnh tiểu đường. Nguyên nhân là do cơ chế tiết nhiều insulin của cơ thể để điều chỉnh lượng đường trong máu. Việc cơ thể tiết nhiều insulin thông thường kèm theo kích thích cảm giác đói bụng. Nếu mới ăn xong mà đã liên tục thấy cảm giác đói thì bạn đừng chủ quan, hãy chú ý nhé!

Vết thương lâu lành

Thông thường các vết thương, vết đứt, loét tay chân sẽ lành trong một khoảng thời gian nhanh chóng. Tuy nhiên nếu thấy chúng lâu lành và có dấu hiệu nhiễm trùng nặng thì có thể cơ thể bạn đang mắc bệnh tiểu đường. Khi lượng đường quá cao không chỉ gây nhiễm trùng vết thương mà chúng còn cản trở tuần hoàn máu. Đây là lý do khiến vết thương lâu lành mà bạn nên cẩn trọng!

Dấu hiệu nhận biết tiểu đường khá đa dạng
Dấu hiệu nhận biết tiểu đường khá đa dạng

Thị lực suy giảm (mờ mắt)

Lượng đường trong máu cao sẽ phá hủy mao mạch ở đáy mắt dẫn tới xuất huyết, phù nề đặc biệt phù ở hoàng điểm sẽ làm giảm thị lực mặc dù trước đó bạn không bị các bệnh về mắt. Đây cũng là một trong những dấu hiệu cảnh báo bệnh tiểu đường xuất hiện mà nhiều người nên biết sớm.

Thường xuyên tê hoặc đau nhói ở tay chân

Có thể nhiều người chưa biết nhưng tay, chân là những bộ phận cơ thể xa tim nhất. Khi lượng đường trong máu quá cao làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thần kinh. Với những bộ phận ở xa tim có thể cảm nhận đầu tiên thể hiện ở những dấu hiệu rõ rệt như tê tay hoặc đau nhói ở đầu  ngón tay, chân,…  Đây cũng là một trong những dấu hiệu nhận biết của bệnh tiểu đường mà bạn cần lưu ý.

Khô miệng, ngứa da

Người mắc bệnh tiểu đường thường có dấu hiệu khô miệng. Đây là nguyên nhân chính của việc khát nước cũng như đi tiểu nhiều. Bên cạnh đó, khi lượng đường dư thừa được bài tiết vào nước tiểu thì nó sẽ lấy theo chất lỏng từ các mô khác trên cơ thể. Trong đó bao gồm cả da. Điều này dẫn đến tình trạng da khô, ngứa. Bạn nên chú ý nếu cơ thể, da có những triệu chứng biểu hiện như trên để sớm phát hiện bệnh và có hướng điều trị kịp thời, hiệu quả.

Cơ thể uể oải, mệt mỏi

Tình trạng bệnh tiểu đường cũng có thể được biểu hiện bởi sự mệt mỏi liên tục mà bạn gặp phải. Khi lượng đường trong máu quá cao gây ảnh hưởng đến nhiều hệ cơ quan cũng là lúc khiến cơ thể bạn uể oải, thiếu năng lượng.

Dấu hiệu khác

Lượng đường trong máu cao và hệ thống miễn dịch (cơ chế tự bảo vệ của cơ thể) bị ức chế, làm giảm khả năng đề kháng của cơ thể, dẫn đến dễ bị nhiễm trùng và nấm. Chính vì vậy, người bị đái tháo đường thường cảm thấy ngứa trên cơ thể, đặc biệt ở bộ phận sinh dục.

Bên cạnh đó, da xuất hiện những vùng tối màu, sạm, tính tình cáu gắt và thường xuyên mất tập trung,… có thể là biểu hiện cảnh báo bệnh tiểu đường (đái tháo đường) mà bất cứ ai cũng nên lưu ý!

Các biến chứng thường gặp do tiểu đường gây ra

Biến chứng cấp tính

Một số biến chứng cấp tính mà người bệnh tiểu đường có thể gặp phải là hạ đường huyết, hôn mê,… vô cùng nguy hiểm. Người bệnh có thể đột ngột gặp phải các biến chứng như trên, nếu không được xử lý kịp thời có thể gây nên những hệ lụy tiêu cực, vô cùng nguy hiểm, thậm chí gây ảnh hưởng đến tính mạng.

Biến chứng mạn tính

Hàng loạt nguy hại mà tiểu đường có thể gây ra đối với các hệ cơ quan, điển hình phải kể đến như:

Biến chứng tiểu đường ở chân có thể dẫn đến hoại tử và phải cắt bỏ chi
Biến chứng tiểu đường ở chân có thể dẫn đến hoại tử và phải cắt bỏ chi
  • Biến chứng mắt: Đường huyết cao khiến hệ thống mao mạch ở đáy mắt bị tổn thương, dần dần thị lực của bị suy giảm hoặc tệ hơn, có thể dẫn đến mù lòa. Ngoài ra, những biến chứng về mắt như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp… cũng có thể xảy đến.
  • Biến chứng về tim mạch: Tăng mỡ máu, cao huyết áp, xơ động mạch ngoại vi gây tắc mạch là hệ lụy khó tránh của đái tháo đường mà người bệnh cần lưu ý.
  • Biến chứng về thần kinh: Xuất hiện sớm nhất và thường xuyên của đái tháo đường. Bao gồm các cảm giác đau, tê, nóng ở chân, nhịp tim và nhịp thở bất ổn định, hay tiết mồ hôi…
  • Biến chứng về thận: Đường trong máu cao gây tổn thương đến vi mạch máu trong thận, từ đó suy giảm chức năng lọc của thận, thậm chí suy thận.
  • Biến chứng nhiễm trùng: Đường huyết tăng cao sẽ điều kiện thuận lợi để vi khuẩn phát triển và làm suy yếu hệ miễn dịch của cơ thể, gây nên nhiễm trùng ở nhiều vùng trên cơ thể.

Chính vì vậy, có thể nói đái tháo đường vô cùng nguy hiểm bởi những biến chứng mà chúng có thể gây ra đối với các hệ cơ quan trong cơ thể. Người bệnh cần phát hiện, điều trị sớm để phòng tránh những vấn đề trên và bảo vệ sức khỏe.

Bệnh tiểu đường có chữa được không?

Tuy không phải là bệnh nan y nhưng trên thực tế dù khoa học đã rất phát triển thì tiểu đường vẫn là bệnh lý không thể chữa khỏi hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu bệnh nhân tuân thủ nguyên tắc điều trị, kết hợp chế độ ăn uống, sinh hoạt khoa học đúng cách có thể phòng ngừa các biến chứng và sống khỏe với bệnh.

Vì vậy, với câu hỏi trên thì đáp án là “không thể chữa khỏi”. Tuy nhiên, người bệnh cũng không nên quá lo lắng bởi nếu phát hiện sớm và điều trị theo phương pháp thích hợp thì bạn hoàn toàn có thể sống khỏe như người bình thường.

Cách điều trị bệnh tiểu đường phổ biến

Hiện nay, một số phương pháp điều trị bệnh đái tháo đường được ứng dụng phổ biến như sau:

Phương pháp Tây y

Trong bệnh tiểu đường typ 1, các tế bào beta tuyến tụy bị hủy hoại nên không tiết ra được insulin cho cơ thể. Lúc này bệnh nhân cần phải được điều trị bằng insulin.

Điều trị tiểu đường bằng tây y phổ biến hiện nay
Điều trị tiểu đường bằng tây y phổ biến hiện nay

Đối với bệnh tiểu đường tuýp 2, hiện tượng thiếu chất insulin do 3 bất thường giảm insulin, kháng insulin và tăng sản xuất glucose từ gan. Do đó việc chữa bệnh tiểu đường cần phải dùng các nhóm thuốc hạ đường huyết loại uống làm cho cơ thể tăng sản xuất chất insulin, làm giảm tình trạng kháng insulin, và ngăn ngừa hiện tượng hấp thụ carbohydrat ở ruột.

Với bà bầu mắc tiểu đường thai kỳ cần đặc biệt lưu ý. Tốt nhất, mọi chỉ định về dùng thuốc cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sỹ để tránh nguy hiểm đến bản thân mẹ và thai nhi.

Điều trị bằng Đông y

Đây cũng là phương pháp đang được nhiều người bệnh áp dụng hiện nay. Một số bài thuốc đông y chữa tiểu đường mà người bệnh có thể tham khảo như sau:

Thể thận âm suy (thiên về hạ tiêu)

  • Chứng trạng: Tiểu nhiều lần lượng nhiều, nước tiểu ngầu đục như nước đường, eo lưng mỏi mất sức, miệng khô lưỡi đỏ, hoặc lưỡi nhẵn đỏ không rêu, mạch tế sác.
  • Điều trị: Tư dưỡng thận âm
  • Bài thuốc: Lục vị Địa hoàng hoàn gia giảm: Sinh đại 15g, Hoài sơn dược 30g, Phục linh 12g, Trạch tả 12g, Nữ trinh tử 12g, Bạch thược 12g, Thục địa 15g, Sơn thù du 15g, Đan bì 9g,  Cẩu kỷ tử 12g, Đồng tật lê 12g.

Thể phế táo vị nhiệt (Thiên về thượng tiêu)

  • Chứng trạng: Phiền khát uống nhiều, hay đói, hình dáng gầy còm, miệng khô lưỡi ráo, mép lưỡi nhọn đỏ, mạch hoạt sác.
  • Điều trị: Nhuận táo dưỡng âm thanh nhiệt
  • Bài thuốc: Bạch hổ gia nhân sâm thang phối hợp ích vị thang gia giảm: Sinh thạch cao 60g (sắc trước), Cam thảo 6g, Sa sâm 15g, Sinh địa 30g, Thiên hoa phấn 15g, Tri mẫu 15g, Đẳng sâm 15g, Mạch đông 12g, Ngọc trúc 15g.

Thể trường vị hoả uất (Thiên về trung tiêu)

  • Chứng trạng: Ăn nhiều, chóng đói, cồn ruột, gầy sút nhanh.
  • Phương pháp điều trị: Dưỡng vị sinh tân
  • Bài thuốc: Tăng dịch thăng: Huyền sâm 32g, Sinh địa 32g, Mạch môn 32g, Thiên hoa phấn 32g, Hoàng liên 10g.

Thể ứ huyết:

  • Chứng trạng: Quá trình bệnh lâu ngày, hoặc bệnh này phối hợp với biến đổi bệnh huyết quản tim mạch não, chất lưỡi tối hoặc có ban ứ, chấm ứ, mạch tế sáp.
  • Điều trị: Hoạt huyết hoá ứ
  • Bài thuốc: Cách hạ trục ứ thang gia giảm: Ngũ linh chi 15g, Xuyên khung 9g, Đương quy 12g, Đào nhân 9g, Đan bì 9g, Diên hồ sách 9g, Hồng hoa 9g, Xích thược 9g, Ô dược 6g, Chỉ xác 9g.

Thể âm dương đều hư:

  • Chứng trạng: Tiểu nhiều lần, nước tiểu vẩn đục như nước đường, sắc mặt xám đen hoặc trắng bệch, hoặc có phù, hoặc đi ngoài nát loãng, nặng thì đi lỏng, sợ rét sợ lạnh, lưỡi nhạt rêu trắng, mạch trầm tế vô lực.
  • Pháp điều trị: Tư dưỡng thận âm, ôn bổ thận dương.
  • Bài thuốc: Kim quỹ thận khí hoàn: Thục đia 30g, Sơn thù du 15g, Đan bì 9g, Nhục quế 3g (nuốt), Sơn dược 30g, Phục linh 15g, Trạch tả 9g, Phụ tử 6g (sắc trước)

Các bài thuốc trên cho vào 1 lít nước, sắc lấy 300ml nước thuốc, chia uống 3 lần trong ngầy sau khi ăn 30 phút. Người bệnh nên kiên trì áp dụng để đạt được hiệu quả tốt nhất!

Sử dụng thảo dược từ thiên nhiên

Sử dụng thảo dược tự nhiên vừa an toàn lại mang đến hiệu quả điều hòa, ổn định đường huyết, ngăn ngừa biến chứng, tránh gây ra tác dụng phụ, tốt cho sức khỏe,… đang được nhiều người tìm kiếm. Đây cũng là phương pháp được nhiều người áp dụng hiện nay. Một số cây thuốc tốt cho người tiểu đường như:

Thảo dược tự nhiên như dây thìa canh giúp kiểm soát và ổn định đường huyết hiệu quả
Thảo dược tự nhiên như dây thìa canh giúp kiểm soát và ổn định đường huyết hiệu quả
  • Dây thìa canh: Chứa tinh dầu giúp cải thiện lượng lipid, làm cholesterol, lipoprotein, triglyceride mật độ thấp giảm đáng kể, lượng lipoprotein mật độ cao lại tăng lên. Vì vậy, thảo dược này có tác dụng hạ đường huyết, phù hợp với người bị bệnh tiểu đường loại 2 hoặc người có nguy cơ nhiễm bệnh đái tháo đường. Dùng dây thìa canh để sắc nước uống cũng là cách đang được nhiều người áp dụng.
  • Cam thảo đất: Chứa hoạt chất amellin giúp giảm từ từ nồng độ đường trong máu và nước tiểu giúp cân bằng đường huyết cũng như ngăn chặn biến chứng của tiểu đường cấp và mạn tính rất tốt. Hãm trà cam thảo đất và thưởng thức hàng ngày cũng giúp ích rất nhiều cho người bệnh.
  • Cây mã đề: Giúp kiểm soát đường huyết và hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường hiệu quả.
  • Khổ qua rừng: Chứa chất chống oxy hóa, vitamin C và caroten giúp ức chế sự hấp thu glucose ở các tế bào, kiểm soát đường huyết cũng như tăng sức đề kháng cho cơ thể.

Bên cạnh đó, một số loại thảo dược khác như: tỏi đen, hoài sơn, neem Ấn Độ,… cũng mang đến hiệu quả tuyệt vời trong điều chỉnh đường huyết, ổn định chúng và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm của bệnh. Đây cũng là những gợi ý mà người bệnh nên tham khảo.

Người bệnh tiểu đường nên ăn gì, kiêng gì?

Để đảm bảo quá trình điều trị bệnh được tốt nhất thì người mắc tiểu đường nên lưu ý đặc biệt đến chế độ ăn uống sao cho khoa học, đảm bảo sức khỏe mà vẫn ổn định đường huyết. Dưới đây là gợi ý:

Nên ăn:

  • Rau xanh và trái cây giàu chất xơ: bông cải xanh, cải xoăn, rau cải bina, măng tây, dưa hấu, dưa chuột, bưởi, quýt, táo,…
  • Tinh bột lành mạnh: Ngũ cốc, đậu, đỗ,…
  • Ăn cá ít nhất 2 lần/tuần
  • Thực phẩm chứa đạm và chất béo có lợi,…
Tiểu đường nên lưu ý ăn uống
Tiểu đường nên lưu ý ăn uống

Nên kiêng:

  • Nhóm thực phẩm nhiều đường; bánh kẹo, đồ ngọt,…
  • Đồ ăn chứa quá nhiều tinh bột.
  • Thịt đỏ.
  • Thực phẩm chứa nhiều chất béo từ động vật.

Lưu ý dành cho bệnh nhân tiểu đường

Các chuyên gia khuyến cáo, người bệnh nên 3 tháng một lần người bệnh tiểu đường cần thăm khám sức khỏe và kiểm tra chỉ số đường huyết để nắm được tình trạng của bản thân và có hướng điều chỉnh phù hợp. Phụ nữ mang thai khi bị tiểu đường cần tham khảo ý kiến bác sĩ để ứng phó với bệnh mà không gây ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi.

Bên cạnh đó, thường xuyên theo dõi chỉ số đường huyết hàng ngày, lúc đói, chỉ số HbA1c,… và xây dựng chế độ sinh hoạt khoa học, điều độ, duy trì và phát huy những thói quen có lợi. Đây cũng chính là bí quyết để người bệnh tiểu đường sống khỏe. Đặc biệt, người bệnh nên kết hợp sử dụng thảo dược tự nhiên như: dây thìa canh, khổ qua, cam thảo đất, lá neem Ấn Độ,… để nâng cao hiệu quả chữa bệnh.

Với những thông tin chúng tôi cung cấp về bệnh tiểu đường như trên, hy vọng hữu ích cho nhiều người. Nếu có bất cứ băn khoăn nào cần giải đáp, hãy để lại thông tin liên hệ để được chuyên gia của Thuốc dân tộc tư vấn chi tiết.

Hỏi đáp cùng Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hưng Củng

Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hưng Củng
Chuyên khoa

Y học cổ truyền, Vật lý trị liệu – Phục hồi chức năng

Nơi công tác

Phó Viện trưởng Viện khoa học Điều dưỡng và Phục hồi chức năng

Nếu có một trong các biểu hiện sau cần tư vấn tôi sẽ hỗ trợ miễn phí

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *