Cẩu tích với 21 bài thuốc điều trị đau nhức xương khớp, trị tiểu buốt, tiểu rắt, thận yếu,…hiệu quả

Cẩu tích là dược liệu có nhiều công dụng, nổi bật là hỗ trợ điều trị đau nhức xương khớp, phục hồi chức năng gan, thận,…Cùng Thuốc Dân Tộc tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên gọi khác: Kim mao cẩu tích, Cu li, Rễ lông cu li, Cù liền.

Tên dược: Rhizoma Cibotii Barometz

Tên khoa học: Cibotium barometz

Họ: Kim mao (danh pháp khoa học: Dicksoniaceae)

Đặc điểm dược liệu cẩu tích

1. Mô tả

Cẩu tích là một loài thực vật thân thảo, có chiều cao khoảng 1.5 – 2.5m. Thân mọc thẳng và khá yếu. Lá dài, một số lá có thể dài đến 2m, bề mặt lá được phủ lông vàng bóng, mịn. Lá kép lông chim, mỗi lá gồm khoảng 15 – 20 cặp lá chét. Lá chét nhỏ, nhọn ở đầu và mép có răng cưa. Dưới mặt lá có các bào tử nhỏ. Thân rễ cũng được phủ lông vàng và nâu. Dược liệu thường sống trên những tảng đá lớn, có độ ẩm cao.

Dược liệu cẩu tích
Cây cẩu tích

2. Bộ phận dùng

Thân rễ của cây cẩu tích được sử dụng để làm thuốc.

3. Phân bố

Cẩu tích thường mọc hoang ở những vùng đất ẩm gần khe suối, bờ hồ,…Ở nước ta, cây được tìm thấy mọc hoang nhiều ở tình Hà Giang, Lào Cai, Lâm Đồng, Quảng Nam, Đà Nẵng,…

4. Thu hái – sơ chế, bảo quản

  • Thời điểm thích hợp để thu hái cẩu tích là vào mùa thu – đông. Sau khi thu hoạch rễ, đem cạo lông vàng để riêng, cắt bỏ cuống lá và rễ con. Sau đó dùng rửa sạch, thái phiến rồi đem phơi hoặc sấy khô. Khi dùng có thể tẩm thuốc với rượu trong vòng 1 đêm rồi đem sao vàng.
  • Bảo quản ở nơi khô ráo và thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp từ mặt trời.

6. Thành phần hóa học

Một số nghiên cứu đã tìm thấy các thành phần nổi bật có trong dược liệu này phải kể đến như: vitamin E, tinh dầu, chất màu, alkaloid,…đều chứa dược tính cao, giúp ứng dụng hiệu quả trong y học.

Vị thuốc của cẩu tích

1. Tính vị, quy kinh

  • Vị ngọt, đắng, cay, tính ôn.
  • Quy kinh Can và Thận.

2. Tác dụng dược lý

Cẩu tích có nhiều tác dụng chữa bệnh hiệu quả nên được cả đông y và y học hiện đại đánh giá cao. Cụ thể:

– Theo Đông Y:

  • Công dụng: Mạnh gân xương, trừ phong thấp và bổ can thận.
  • Chủ trị: Bạch đới, khí hư, tiểu tiện nhiều lần, đau lưng, thận hư yếu,…
  • Ngoài ra nhân dân còn dùng lông ở thân rễ của cây cu li đắp lên vết thương giúp cầm máu.
Cẩu tích
Cẩu tích có nhiều công dụng trị bệnh hiệu quả

– Theo nghiên cứu dược lý hiện đại:

  • Dược liệu có tác dụng cầm máu, hỗ trợ điều trị đau nhức xương khớp.

3. Cách dùng – liều lượng

Cẩu tích được dùng chủ yếu ở dạng sắc với liều lượng 10 – 15g/ ngày.

Một số bài thuốc từ cây cẩu tích

1. Trị chứng can thận bất túc (tiểu tiện nhiều, đau nhức ngang sống lưng)

Những biểu hiện kể trên là dấu hiệu của tình trạng suy giảm chức năng thận. Để hỗ trợ chức năng thận hoạt động hiệu quả, người bệnh áp dụng bài thuốc sau:

  • Bài thuốc 1: Chuẩn bị các Đỗ trọng, ngưu tất mỗi vị 10g, cẩu tích 15g, mộc qua 6g và sinh mễ nhân 12g rồi đem sắc với 600ml nước còn 200ml, đem chia thành 3 lần uống và dùng hết trong ngày.
  • Bài thuốc 2: Lộc giao (chưng), ngưu tất, đỗ trọng, sơn thù du và thỏ ty tử mỗi vị 12g, cẩu tích 16g, thục địa 16g. Sau đó, đem các vị sắc lấy nước uống.

2. Trị chân tay tê đau do hàn thấp hoặc phong thấp

Cẩu tích là một trong những dược liệu được các chuyên gia đông y đánh giá cao trong điều trị các chứng đau nhức xương khớp. Dưới đây là cách áp dụng bài thuốc:

  • Bài thuốc 1: Tỳ giải, chế ô đầu mỗi vị 12g, cẩu tích 16g, tô mộc 8g. Đem các vị tán bột làm hoàn, mỗi lần dùng 6 – 8g, ngày dùng 2 lần hoặc có thể dùng sắc uống cũng rất tốt.
  • Bài thuốc 2: Thục địa 20g, hổ cốt, đương quy, tần giao, tùng tiết, quế chi, tục đoạn, tang chi, hải phong đằng, xuyên ngưu tất, cẩu tích và mộc qua mỗi vị 12g. Đem các vị sắc uống, có thể hòa thêm rượu vào để tăng tác dụng chữa bệnh.
Cẩu tích
Cẩu tích hỗ trợ điều trị đau nhức hiệu quả

3. Trị gân mạch khớp chân khó cử động, đau nhức lưng

Khi áp dụng bài thuốc này, người bệnh nên kết hợp với một số dược liệu khác để đạt kết quả tốt nhất. Cụ thể:

  • Chuẩn bị: Nhục quế, cẩu tích, khương hoạt và đỗ trọng mỗi vị 30g, tang ký sinh 40g, ngưu tất, tỳ giải và chế phụ tử mỗi vị 50g, rượu trắng 1.5 lít.
  • Thực hiện: Đem dược liệu ngâm với rượu trong vòng 1 tuần, sau đó lọc bã lấy phần rượu và dùng để uống.

4. Điều trị chứng can thận hư suy, chân cẳng đau do phong thấp

Để áp dụng bài thuốc này, người bệnh thực hiện như sau:

  • Chuẩn bị: Hoàng kỳ, đan sâm và cẩu tích mỗi vị 30g, phòng phong 15g, đương quy 25g, rượu 1 lít.
  • Thực hiện: Đem ngâm với rượu trong vòng 1 tuần rồi dùng rượu uống hằng ngày.

5. Trị gối mỏi, đau lưng do thận âm hư

Thận âm hư có thể gây ra những ảnh hưởng không nhỏ đến xương khớp. Để giảm thiểu các triệu chứng do thận hư gây ra, người bệnh có thể áp dụng bài thuốc sau tại nhà:

  • Chuẩn bị: Phục linh, đương quy, cẩu tích và thỏ ty tử với lượng bằng nhau.
  • Thực hiện: Đem tất cả các vị thuốc trên nghiền thành bột mịn, chế với mật ong làm thành viên nặng 9g. Mỗi lần dùng 1 – 2 viên uống với nước sôi để nguội, ngày dùng 3 lần.

6. Hỗ trợ điều trị chứng lưng đau gối mỏi do thận can hư

Người bệnh có thể tham khảo bài thuốc dưới đây để điều trị đau lưng mỏi gối tại nhà:

  • Chuẩn bị: Đỗ trọng 10 – 12g, cẩu tích 10g và sa uyển tử 12 – 15g.
  • Thực hiện: Đem các vị sắc uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

7. Trị chứng viêm cột sống có gai xương do can thận bất túc

Khi gặp phải căn bệnh này, người bệnh cần điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Ngoài ra, có thể sử dụng bài thuốc từ cẩu tích để hỗ trợ phục hồi nhanh hơn. Cách áp dụng bài thuốc này như sau:

  • Chuẩn bị: Nhục thung dung, cẩu tích, cốt toái bổ, ngưu tất, thục địa và bạch thược mỗi vị 15g, kê huyết đằng 30g, nữ trinh tử, sơn thù du, đương quy và câu kỷ tử mỗi vị 10g, mộc hương 6g.
  • Thực hiện: Đem các vị sắc uống, mỗi ngày dùng 1 thang.
Cẩu tích hỗ trợ điều tị viêm gai cột sống hiệu quả
Cẩu tích hỗ trợ điều tị viêm gai cột sống hiệu quả

8. Điều trị tình trạng đau nhức ở tất cả các khớp

Khi gặp tình trạng này, người bệnh nên tiến hành thăm khám tổng quát để biết được cụ thể bệnh. Đồng thời, có thể áp dụng bài thuốc từ cẩu tích kết hợp cùng một số dược liệu khác dưới đây để hỗ trợ điều trị bệnh tại nhà.

  • Chuẩn bị: Ngưu tất, huyết giác, độc hoạt và cốt toái bổ mỗi vị 20g, cẩu tích 30g, cốt khí củ, đan bì, mạch môn, sinh địa và mộc qua mỗi vị 15g. Nếu khớp sưng kèm sốt nên gia thêm bạch chỉ 6g và hoàng đằng 12g. Nếu nhức mỏi, đau lưng gia thêm hà thủ ô, tục đoạn và ba kích mỗi vị 12g. Nếu chân hơi nề, tê bì gia thêm tỳ giải, mộc thông và thiên niên kiện mỗi vị 12g. Nếu huyết áp cao, đau đầu, táo bón và khó ngủ, gia thêm quyết minh tử 24g.
  • Thực hiện: Đem tất cả các vị thuốc đã chuẩn bị sắc nước và uống hằng ngày.

9. Trị khớp sưng phát cước, tê buốt, đại tiện lạnh

  • Chuẩn bị: Thiên niên kiện, bạch chỉ, cẩu tích, thương truật, độc hoạt và cốt toái bổ mỗi vị 15g, quế chi, nhũ hương (hoặc dùng tùng hương), xuyên khung và tô mộc mỗi vị 10g, bạch truật 20g, cam thảo và phụ tử chế mỗi vị 8g.
  • Thực hiện: Đem sắc nước để uống, hai ngày dùng 1 thang.

10. Trị chứng đới hạ, đái nhắt, tiểu tiện không tự chủ, lưng đau buốt, thận và gan suy nhược

Để cải thiện các tình trạng kể trên, người bệnh áp dụng bài thuốc dưới đây:

  • Chuẩn bị: Cao ban long, đỗ trọng, ngưu tất, sơn thù du và thỏ ty tử mỗi vị 12g, thục địa và cẩu tích mỗi vị 16g.
  • Thực hiện: Cao ban long để riêng, các vị còn lại đem sắc lấy nước. Sau đó hòa với cao ban long vào và uống hết trong ngày.

11. Trị chứng bạch đới, di tinh, tiểu nhiều lần, thận hư yếu, đau lưng gối mỏi

Đây là bài thuốc hỗ trợ điều trị các chứng bệnh sinh lý ở nam giới, người bệnh có thể tự áp dụng bài thuốc này tại nhà như sau:

  • Chuẩn bị: Kim anh tử và dây tơ hồng mỗi vị 8g, đỗ trọng 10g, thục địa 12g và cẩu tích 15g.
  • Thực hiện: Đem các vị sắc uống trong ngày.
Tác dụng cẩu tích
Cẩu tích hỗ trợ điều trị hiệu quả tiểu nhiều lần, thận yếu hiệu quả

12. Điều trị bại liệt co quắp, chân tay yếu mỏi, đau nhức khớp xương do phong thấp

  • Chuẩn bị: Bạch chỉ 4g, xuyên khung 4g, đương quy 10g, bổ cốt toái, tục đoạn mỗi vị 12g, cẩu tích 15g.
  • Thực hiện: Đem các vị sắc uống hằng ngày, mỗi ngày dùng 1 thang.

13. Trị chứng khí huyết đều hư, tứ chi đau nhức

Để bài thuốc này phát huy tác dụng, người bệnh cần kiên trì sử dụng trong ít nhất 2 tháng theo cách sau:

  • Chuẩn bị: Thục địa, hổ cốt, đương quy, tùng tiết, quế chi, tần cửu, mộc qua, cẩu tích, tang chi và ngưu tất mỗi vị 12g.
  • Thực hiện: Đem các vị thuốc đã chuẩn bị đi sắc nước và mỗi ngày uống 1 thang.

14. Trị chứng bại liệt ở trẻ nhỏ

  • Chuẩn bị: Cương tàm 60g, thỏ ty tử 60g, mã tiền tử (sao cát), mộc qua, ngưu tất, ô xà nhục, xuyên tỳ giải, ngô công, đương quy, tục đoạn, dâm dương hoắc (chích), cẩu tích, nhục thung dung và mai mực mỗi vị 30g.
  • Thực hiện: Bạn cho các dược liệu tán thành bột mịn. Sau đó đem dâm dương hoắc sắc lấy nước, sau đó hòa với thuốc bột làm thành viên. Mỗi lần dùng từ 0.3 – 1g uống với nước sôi ấm, ngày dùng 3 lần. Nếu cơ thể yếu nên gia giảm liều lượng.

15. Hỗ trợ điều trị cao huyết áp, xơ cứng mạch và tai biến mạch máu não

Ngoài những công dụng điều trị đau nhức xương khớp, cẩu tích còn hỗ trợ điều trị bệnh cao huyết áp và một số căn bệnh nguy hiểm khác. Người bệnh có thể thực hiện bài thuốc theo cách dưới đây:

  • Chuẩn bị: Linh chi, hoàng tinh, đỗ trọng, kê huyết đằng, thỏ ty tử, cẩu tích, thạch xương bồ và đơn bì, gia giảm liều lượng theo tình trạng bệnh.
  • Thực hiện: Sắc uống.
Cẩu tích
Cẩu tích hỗ trợ điều trị cao huyết áp hiệu quả

16. Bổ thận tráng dương trị chứng kém dương sự và thận hư yếu

Nam giới gặp các chứng bệnh kể trên có thể sử dụng bài thuốc từ cẩu tích theo cách sau để cải thiện:

  • Chuẩn bị: Liên tu, ba kích, cẩu tích, hoài sơn, sừng nai, liên nhục, tục đoạn mỗi vị 1kg, đậu đen 1.5kg, sâm bố chính 1kg, hạt tơ hồng 200g và hoàng tinh 500g.
  • Thực hiện: Đem ba kích tẩm muối, sao vàng, sừng nai đắp đất sét đem nung tồn tính, đậu đen sao tồn tính, các dược liệu còn lại tán thành bột mịn. Sau đó trộn đều các vị làm thành viên. Mỗi ngày dùng 2 lần và mỗi lần dùng từ 8 – 12g.

17. Trị chứng viêm khớp và phong tê thấp

Để điều trị viêm khớp và phong tê thấp, người bệnh áp dụng bài thuốc dưới đây:

  • Chuẩn bị: Cốt toái bổ, cẩu tích, tỳ giải, cỏ xước, thổ phục linh, rễ uy linh tiên nam và thiên niên kiện mỗi vị 10 – 15g.
  • Thực hiện: Đem các vị sắc lấy nước uống.

18. Chữa chứng tê mỏi chân tay, đau nhức lưng

  • Chuẩn bị: Một dược 10g, tỳ giải, hồi hương, tục đoạn, lộc nhung, sa nhân, cẩu tích, đương quy và hổ cốt mỗi vị 30g, thỏ ty tử 60g, đỗ trọng 60g, nhũ hương, long cốt và xuyên sơn giáp mỗi vị 20g.
  • Thực hiện: Đem các vị nghiền thành bột, chế với hồ làm thành viên. Sử dụng 3g uống với nước muối nhạt trên mỗi lần uống.

19. Trị đau mỏi xương khớp ở người cao tuổi

Những người cao tuổi thường dễ gặp phải các chứng đau mỏi xương khớp do sự lão hoá của cơ thể. Để cải thiện tình trạng này, người bệnh có thể áp dụng bài thuốc sau:

  • Chuẩn bị: Cam thảo 8g, tục đoạn, hà thủ ô đỏ, cốt toái bổ, đơn bì huyết giác, cẩu tích, ba kích, mộc qua, ngưu tất và sinh địa mỗi vị 12g.
  • Thực hiện: Đem sắc uống hằng ngày.

20. Giúp ôn bổ thận dương, trị chứng tiểu không tự chủ, tiểu tiện nhiều

Đây cũng là một trong những bài thuốc cải thiện chức năng thận hiệu quả với một trong những vị thuốc chủ trị là cẩu tích. Ngoài ra còn có một số dược liệu sau:

  • Chuẩn bị: Bạch phục linh, ba kích, đỗ trọng, ích trí nhân, nhục thung dung, tỳ giải, hoàng kỳ, cẩu tích, lộc nhung, thỏ ty tử các vị bằng lượng nhau.
  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, trộn đều với hồ làm thành viên hoàn to bằng hạt ngô đồng lớn. Mỗi lần dùng 30 viên uống với rượu ấm.
Cẩu tích
Cẩu tích giúp tăng cường chức năng thận

21. Trị chứng đau thần kinh tọa, phong trúng vào kinh thận

Để ngăn ngừa các cơn đau thần kinh toạ quay trở lại, người bệnh có thể áp dụng bài thuốc dưới đây:

  • Chuẩn bị: Tỳ giải, đỗ trọng, bạch linh và cẩu tích mỗi vị 40g, thiên hùng, hà thủ ô và trạch tả mỗi vị 20g.
  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, mỗi lần dùng 8g uống với nước cơm.

Lưu ý khi dùng dược liệu cẩu tích

Mặc dù cẩu tích có nhiều công dụng chữa bệnh, song khi sử dụng dược liệu, người bệnh cần lưu ý một số điều dưới đây:

  • Tránh sử dụng dược liệu cho người bị thân hư do nhiệt (lưỡi khô, mồm miệng đắng, tiểu tiện ít, nước tiểu vàng).
  • Bài thuốc từ cẩu tích chỉ có tác dụng hỗ trợ điều trị, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.
  • Các bài thuốc từ cẩu tích có tác dụng khá chậm do có nguồn gốc từ tự nhiên nên người bệnh cần kiên trì sử dụng trong thời gian dài mới thấy được hiệu quả rõ rệt.
  • Dược liệu có thể gây ra một số tác dụng phụ như tiêu chảy, dị ứng,…Vì vậy, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ trước khi áp dụng bài thuốc.

Trên đây là thông tin cũng như bài thuốc chữa bệnh từ cây cẩu tích. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Thuốc Dân Tộc sẽ phản hồi một cách sớm nhất.

Xem thêm: Các bài thuốc quý từ cây trâm giúp điều trị bệnh hiệu quả

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *