Gối hạc: “Thần dược” giúp người bệnh xua tan nỗi lo đau nhức xương khớp!

Gối hạc là dược liệu được xem như ”khắc tinh” đối với các bệnh xương khớp. Vì thế mà vị thuốc này được ứng dụng trong rất nhiều bài thuốc đông y trị chứng bệnh trên. Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên gọi khác: Kim lê, bí đại, gối hạc tía, phi tử, mũn, mạy chia (Thổ), đơn gối hạc, củ đen, củ rối ấn

Tên khoa học: Leea rubra Blume

Thuộc họ: Gốc hạc (danh pháp khoa học: Leeaceae)

Đặc điểm dược liệu

1. Mô tả

Gối hạc là loài cây thân gỗ nhỏ có chiều cao trung bình khi trưởng thành từ 1-1,5m, thường mọc thành bụi. Cây phân thành nhiều cành, các cành có hình zíc zắc với 6-7 cạnh lồi. Thân non có màu xanh lục, có nhiều chấm màu tía. Khi già thân có màu xám đen, sần sùi.

Gối hạc
Cây gối hạc

Lá gối hạc thường mọc cách nhau, có chất nhầy, lá có hình lông chim. Lá có chiều rộng từ 4 – 6cm, chiều dài từ 9 – 12cm. Phiến lá hình bầu dục thuôn, có gốc nhọn hoặc tròn, đầu có đuôi nhọn. Mặt trên của lá có màu xanh lục sậm, mặt dưới có màu nhạt hơn. Gân lá có lông ngắn, mép lá có răng cưa nhọn. Cụm hoa ngù, mọc đối diện với lá ở phía ngọn cành, có cuống màu đỏ hoặc không có cuống. Cuống dài 1,5 – 2,5cm, có rãnh dọc trên bề mặt và có nhiều lông mịn.

Quả dược liệu có đường kính từ 6 – 7mm, hạt 4 – 6 và có chiều dài 4mm. Quả khi chín sẽ có màu đen. Mùa hoa quả kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10.

2. Phân bố

Cây gối hạc thường mọc hoang tại vùng đồi núi ở một số nước châu Á như Campuchia, Malaysia, Indonexia, Ấn Độ. Ở Việt Nam, dược liệu phân bố nhiều tại một số tỉnh thành như Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Vĩnh Phúc, Hòa Bình, Thái Nguyên.

3. Bộ phận dùng, thu hái, chế biến và bảo quản

  • Bộ phận dùng: Rễ cây gối hạc được sử dụng để làm dược liệu.
  • Thu hái: Chủ yếu vào mùa đông.
  • Chế biến: Sau khi đào lấy rễ, rửa sạch dược liệu, phơi khô hoặc sấy khô bảo quản dùng dần.
  • Bảo quản: Để dược liệu tại những nơi khô ráo, thoáng mát, tránh những nơi ẩm mốc.

Vị thuốc cây gối hạc

1. Tính vị, quy kinh

  • Tính vị: Tính mát, vị ngọt đắng.
  • Quy kinh: Quy vào ba kinh phế, tỳ và vị.

2. Tác dụng dược lý

Y học hiện đại và y học cổ truyền có khá nhiều công trình nghiên cứu về dược tính cũng như ứng dụng chữa bệnh từ cây gối hạc. Các kết quả đã chỉ ra cây có một số tác dụng như sau:

Theo nghiên cứu dược lý hiện đại:

Cây Gối hạc có tác dụng ngăn ngừa và điều trị một số bệnh lý sau:

  • Đau nhức xương khớp
  • Tê thấp
  • Thấp khớp cấp tính, thấp khớp mãn tính
  • Đau bụng
  • Rong kinh.
Công dụng của cây gối hạc
Y học hiện đại và cổ truyền đều đánh giá cao khả năng chữa bệnh từ cây gối hạc

Theo y học cổ truyền:

Dược liệu mang trong mình tính mát, vị đắng ngọt có tác dạng kháng viêm, sát khuẩn, thông huyết và giúp tiêu sưng.

3. Liều dùng và cách dùng

Liều dùng được các chuyên gia khuyến nghị là 10 – 16 gram/ngày.

Cách dùng:

  • Dùng trong: Sấy khô, phơi khô hoặc dùng tươi sắc lấy thuốc uống, nấu thành cao, ngâm rượu hoặc tán thành bột.
  • Dùng ngoài: Ngâm dược liệu với rượu để đắp ngoài.

Bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu gối hạc

1. Điều trị thấp khớp cấp tính

Gối hạc là một trong những vị thuốc điều trị đau nhức xương khớp tốt nhất trong đông y. Vì thế, dược liệu này thường được áp dụng để hỗ trợ các bệnh liên quan đến xương khớp, trong đó có bệnh thấp khớp. Thấp khớp gây ra những cơn đau dữ dội cho người bệnh, khiến việc vận động và sinh hoạt trở nên khó khăn.

Để giảm các cơn đau tái phát, người bệnh áp dụng bài thuốc dưới đây:

  • Dùng 16 gram rễ dược liệu, 16 gram ké đầu ngựa, 10 gram dây kim ngân, 8 gram lá thông, 12 gram lá cây đơn đỏ, 12 gram lá cây đơn tướng quân, 12 gram lá bạc thau đã sao vàng. Có thể thêm 16 gram thổ phục linh, 16 gram tỳ giải. Nếu tính phong nhiều thì thêm 12 gram kinh giới, 16 gram vòi voi.
  • Rửa sạch tất cả dược liệu với nước muối sau đó cho vào nồi cùng với 600ml. Sắc thuốc uống trên lửa nhỏ. Để nguội bớt và sử dụng trong ngày. Chia đều thuốc thành 3 lần uống và uống trước mỗi bữa ăn.
Công dụng của cây gối hạc
Gối hạc được xem là ”khắc tinh” của bệnh thấp khớp

2. Điều trị thấp khớp mạn tính 

Thấp khớp mạn tính là tình trạng khi bệnh đã tiến triển ở giai đoạn nặng. Đối vói trường hợp này, người bệnh cần sử dụng các loại thuốc giảm đau cũng như các bài tập vật lý trị liệu. Đồng thời, kết hợp với bài thuốc từ cây gối hạc để hỗ trợ điều trị tốt nhất.

Dưới đây là cách áp dụng bài thuốc từ cây gối hạc:

Bài thuốc 1: 

  • Dùng 12 gram rễ dược liệu, 12 gram rễ bươm bướm, 12 gram găng bầu, 12 gram nam đằng đã sao vàng, 12 gram tầm gửi câu ruối, 8 gram rễ tơ mành, 8 gram rễ rung rúc, 16 gram tử thiên tuế. Trong trường hợp kém ăn thì thêm 20 gram ý dị. Có thể thêm 16 gram vương tôn, 16 gram rễ gấm nếu tuần hoàn máu kém. Rửa sạch tất cả dược liệu với nước muối.
  • Cho dược liệu vào nồi cùng với 600ml.
  • Thực hiện sắc thuốc với lửa nhỏ cho đến khi lượng nước trong nồi chỉ còn lại 200ml. Để nguội bớt và sử dụng trong ngày.
  • Chia đều thuốc thành 2 – 3 lần uống và uống trước mỗi bữa ăn.

Bài thuốc 2:

  • Dùng 40 – 50 gram rễ dược liệu rửa sạch với nước muối.
  • Cho dược liệu vào nồi và thực hiện sắc thuốc cùng với 800ml nước lọc. Đến khi lượng nước trong nồi chỉ còn lại một nửa thì tắt bếp. Chắt lấy phần nước thuốc và uống ngay khi còn ấm.
  • Dùng 1 lần/ngày.

Bài thuốc 3:

  • Dùng 30 gram rễ dược liệu, 15 gram tỳ giải, 15 gram rễ gấc, 15 gram cỏ xước hoặc 15 gram ngưu tất.
  • Rửa sạch dược liệu và sắc với 1 lít nước. Chắt lấy nước thuốc và chia thành 3 lần uống trong ngày.
  • Uống 1 thang/ngày.

3. Điều trị đau bụng, rong kinh ở phụ nữ, kích thích ăn uống và giảm đau cho phụ nữ vừa sinh

Gối hạc có nhiều công dụng điều trị một số chứng bệnh sinh lý ở nữ giới như đau bụng kinh, giảm đau sau sinh. Đây là bài thuốc an toàn, chị em có thể an tâm áp dụng tại nhà.

Gối hạc chữa đau bụng kinh
Gối hạc hỗ trợ điều trị hiệu quả các chứng bệnh ở nữ giới

Cách thực hiện bài thuốc này như sau:

  • Dùng 12 – 15 gram rễ dược liệu rửa sạch với nước muối, phơi khô. Tán dược liệu thành bột để sử dụng hoặc cho dược liệu vào nồi sắc cùng với 400ml nước lọc.
  • Uống ngay khi còn ấm. Hoặc cho dược liệu sạch vào bình thủy tinh có nắp đậy. Rót rượu 45 – 50 độ đến khi ngập phần dược liệu. Đậy kín nắp và ngâm dược liệu trong 7 ngày.
  • Khi dùng lấy 15ml rượu thuốc để uống. Uống 2 lần/ngày cho đến khi bệnh tình thuyên giảm.

4. Điều trị phong thấp sưng đầu gối, đau bắp chuối, sưng tấy

Đối với các bệnh xương khớp, gối hạc có công dụng giảm sưng, ngừa viêm, từ đó hạn chế các cơn đau tái phát. Để điều trị một số triệu chứng do bệnh phong thấp gây ra, người bệnh áp dụng bài thuốc từ cây gối hạc theo cách sau:

  • Dùng 40 – 50 gram rễ dược liệu rửa sạch với nước muối.
  • Cho dược liệu vào nồi cùng với 800ml nước lọc.
  • Thực hiện sắc thuốc cho đến khi lượng nước trong nồi chỉ còn lại một nửa. Để nguội bớt và uống trong ngày.

Lưu ý khi sử dụng bài thuốc từ gối hạc

Gối hạc là dược liệu điều trị hiệu quả các bệnh đau nhức xương khớp. Mặc dù dược liệu này có công dụng trị bệnh không thể phủ nhận và khá an toàn, lành tính bởi không chứa độc tố song người bệnh vẫn cần tuân thủ một số lưu ý dưới đây để tránh các tác dụng phụ có thể xảy ra đối với cơ thể.

  • Phụ nữ có thai, người già thận yếu không nên dùng các bài thuốc từ cây gối hạc.
  • Các bài thuốc từ gối hạc đều có nguyên liệu tự nhiên, bên cạnh các thành phần dược tính còn có một số tác chất khác nên khi vào cơ thể, cần phải có thời gian để cơ thể hấp thu được các thành phần có lợi và đào thải các tạp chất có hại. Vì thế người bệnh cần kiên trì sử dụng một thời gian nhất định mới thấy được hiệu quả.
  • Các bài thuốc từ cây gối hạc chỉ có tác dụng hỗ trợ điều trị, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh. Do đó, ngoài việc sử dụng những bài thuốc này, người bệnh vẫn cần tuân thủ sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Trên đây là một số thông tin cơ bản về tính vị, tác dụng dược lý, liều dùng và những bài thuốc chữa bệnh từ cây gối hạc. Trước khi áp dụng các bài thuốc này, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Thuốc Dân Tộc sẽ phản hồi một cách sớm nhất.

Xem thêm: Cây vòi voi với 6 bài thuốc trị đau nhức xương khớp, á sừng, viêm xoang,…hiệu quả

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *