Hoài sơn và 28 bài thuốc trị tiêu chảy, tiểu đường, bồi bổ sức khoẻ, chữa di tinh,…hiệu quả

Hoài sơn (củ mài) là dược liệu có tính bình, có tác dụng bồi bổ sức khoẻ, trị chứng tiêu chảy, chữa bệnh tiểu đường,…hiệu quả. Cùng tìm hiểu chi tiết về dược liệu này trong bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên gọi khác: Củ mài, Thự dự, Khoan mài, Sơn dược.

Tên khoa học: Dioscorea opposita

Tên dược: Rhizoma Dioscoreae/ Radix Dioscoreae Oppositae

Họ: Củ nâu (danh pháp khoa học: Dioscoreaceae)

Đặc điểm thực vật

1. Mô tả

Hoài sơn là thân rễ phơi hoặc sấy khô của cây Khoai mài (Dioscorea oppsita) hoặc cây Khoai mài (Dioscorea persimilis). Cây dạng dây leo, thân nhẵn hơi có góc cạnh, mỗi cây có khoảng 1 – 2 rễ củ. Củ hoài sơn có hình trụ tròn hơi dẹt, dài khoảng 25 – 50cm, ăn sâu xuống đất.

Hoài sơn
Hoài sơn

Lá mọc đối xứng, một số cây có thể mọc so le, lá đơn, phiến lá hình tim, lá rộng 6 – 8cm và dài 8 – 10cm, cuống dài 1.5 – 3cm. Hoa nở vào tháng 5 – 7, màu vàng. Mùa quả rơi vào tháng 8 – 10 hằng năm, quả nang có 3 cạnh, rộng khoảng 2cm.

2. Bộ phận dùng

Phần rễ và củ của cây được bào chế làm thuốc.

3. Phân bố

Cây hoài sơn phân bố chủ yếu ở các nước Đông Á và Đông Nam Á. Ở nước ta, cây mọc nhiều ở tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ninh,…

4. Thu hái – sơ chế, bảo quản

Hoài sơn được thu hoạch vào cuối mùa đông và đầu mùa xuân. Sau khi thu hái, đem rửa sạch đất cát, sau đó gọt vỏ và cho vào lò sấy diêm sinh trong 2 ngày đem rồi phơi khô là dùng được.

Bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm mốc.

5. Thành phần hóa học

Hoài sơn chứa protid 6.75%, glucide 63.25%, chất nhầy 2 – 2.8%, lipid 0.45%, choline, allantoin, dioscin, sapotoxin, dopamine, d-abscinin,…

Vị thuốc hoài sơn

1. Tính vị, quy kinh

  • Vị ngọt, tính bình.
  • Quy vào kinh Thận, Tỳ, Vị và Phế.

2. Tác dụng dược lý

  • Công dụng: Chỉ khát, bổ thận, sinh tân, ích phế, dưỡng vị và bổ tỳ.
  • Chủ trị: Bồi bổ sức khỏe, viêm ruột mãn tính, ăn uống kém, hen do phế hư, tiêu chảy lâu ngày, bạch đới, di tinh, di niệu, tiểu đường.
Tác dụng của hoài sơn
Hoài sơn được chủ trij nhiều loại bệnh khác nhau

3. Cách dùng – liều lượng

Hoài sơn được dùng ở dạng thuốc sắc và bột là chủ yếu. Liều dùng thông thường: 10 – 20g/ngày. Nếu dùng thay nước trà, có thể dùng đến 200 – 300g/ngày.

Bài thuốc từ dược liệu hoài sơn

1. Trị chứng tiêu chảy kéo dài do tỳ hư

  • Bài thuốc 1: Ý dĩ nhân 10g, sơn dược 15g và 1 gan gà (cắt nhỏ). Đem các dược liệu tán thành bột mịn, sau đó trộn với gan gà, thêm ít giấm và đem hấp cơm. Chia thành 2 lần ăn (sáng – tối).
  • Bài thuốc 2: Gạo tẻ 50 – 100g và hoài sơn 40 – 80g. Đem gạo tẻ sao hơi vàng, sau đó cho dược liệu vào sắc uống.
  • Bài thuốc 3: Dùng bạch truật, đảng sâm, chích cam thảo, sơn dược và bạch linh mỗi vị 80g, trần bì 30g, sa nhân, liên nhục, ý dĩ nhân và cát cánh mỗi vị 40g, sao biển đậu 60g. Đem các vị tán thành bột mịn, trộn đều, mỗi lần dùng 8 – 12g uống với nước sôi để nguội. Nếu dùng cho trẻ em nên gia giảm liều lượng.
  • Bài thuốc 4: Sa nhân, trần bì mỗi vị 20g, hoài sơn, ý dĩ nhân và bạch biển đậu đều sao mỗi vị 200g, liên nhục (bỏ tim) và cốc nha mỗi vị 100g, nhục đậu khấu 30g. Đem sa nhân, trần bì và nhục đậu khấu sắc lấy nước, các vị còn lại tán bột mịn và hòa với nước sắc uống cùng với ít mật.

2. Trị tiêu hóa kém, ra mồ hôi trộm, ích khí và dưỡng tâm

  • Chuẩn bị: Bột mì 100g, hoài sơn tươi 100g, hành, đường và gừng.
  • Thực hiện: Đem hoài sơn rửa sạch, gọt vỏ và mài vụn. Sau đó cho tất cả nguyên liệu vào nồi, thêm nước và nấu chín thành cháo, ăn khi bụng đói.

3. Trị chứng viêm phế quản mãn tính

  • Bài thuốc 1: Thổ bối mẫu, chích cam thảo và bắc hạnh nhân mỗi vị 10g, bách hợp, mạch môn và phục linh mỗi vị 12g, đảng sâm và sơn dược mỗi vị 16g. Đem các vị sắc lấy nước uống.
  • Bài thuốc 2: Sơn dược sống 100 – 200g, sắc lấy nước uống thay trà.
Hoài sơn trị viêm phế quản
Hoài sơn giúp điều trị viêm phế quản hiệu quả

4. Bồi bổ sức khỏe và bổ tỳ kiện vị

  • Chuẩn bị: Sườn lợn 300g, hoài sơn 300g, gừng, hành và gia vị.
  • Thực hiện: Đem hoài sơn rửa sạch, gọt vỏ và cho vào nồi, thêm sườn lợn và gia vị vào hầm trong 20 phút. Dùng canh ăn khi nóng, ăn thường xuyên để cải thiện chức năng tỳ vị.

5. Trị chứng bạch đới ở nữ giới và di tinh ở nam giới

  • Chuẩn bị: Cam thảo 4g, ngũ vị tử và viễn chí mỗi thứ 6g, đảng sâm, hoài sơn, kim anh, táo nhân, bạch truật, khiếm thực và phục linh mỗi vị 12g.
  • Thực hiện: Đem sắc uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

6. Trị chứng tiểu đường

  • Bài thuốc 1: Thiên hoa phấn 12g, hoài sơn 20g, hoàng kỳ 16g, ngũ vị tử 6g, kê nội kim 8g. Đem các vị sắc lấy nước uống.
  • Bài thuốc 2: Tri mẫu, cát căn, hoàng kỳ và hoa phấn mỗi vị 12g, ngũ vị tử 6g, kê nội kim 8g, sơn dược 24g. Đem sắc uống ngày dùng 1 thang.
  • Bài thuốc 3: Thiên hoa phấn, phúc bồn tử và mạch môn mỗi vị 12g, hoài sơn 30g. Đem các vị sắc lấy nước uống.

7. Giúp tư bổ can thận

  • Chuẩn bị: Đơn bì 8 – 12g, phục linh 8 – 12g, thục địa 20 – 32g, hoài sơn 10 – 16g, trạch tả 8 – 12g và sơn thù 10 – 16g.
  • Thực hiện: Cho các vị tán thành bột mịn, sau đó luyện với mật làm thành hoàn. Mỗi lần dùng 8 – 12g uống với nước sôi để nguội thêm 1 ít muối, ngày dùng từ 2 – 3 lần. Hoặc có thể dùng sắc uống hằng ngày.

8. Cường tinh, giảm đau và định thần kinh

  • Chuẩn bị: Rượu trắng 3 lít, đường 500g và sơn dược 400g.
  • Thực hiện: Ngâm ở nơi thoáng mát trong vòng 1 tháng. Mỗi lần dùng 1 ly nhỏ trước khi ăn cơm, ngày dùng 2 lần (sáng – chiều).

9. Hỗ trợ điều trị chứng tăng cholesterol máu

  • Chuẩn bị: Đơn bì, trạch tả và phục linh mỗi vị 8g, sơn thù và hoài sơn mỗi vị 10g, thục địa 20g.
  • Thực hiện: Đem các vị sắc lấy nước uống.

10. Trị thận hư gây đau lưng

  • Bài thuốc 1: Đỗ trọng 12g, ngưu tất 12g, thỏ ty tử 12g, hoài sơn 12g, nhục thung dung 12g, câu kỷ tử 16g, sơn thù 12g và sinh địa 16g. Đem sắc uống hoặc chế mật làm thành hoàn.
  • Bài thuốc 2: Lộc giác giao 10g, đương quy 12g, phụ tử 6g, thục địa 26g, nhục quế 8g, thỏ ty tử 12g, đỗ trọng 16g, sơn thù 10g, hoài sơn 16g, câu kỷ tử 12g. Đem sắc uống hoặc chế mật làm hoàn.

11. Trị chứng tiểu đêm nhiều lần

  • Chuẩn bị: Ích trí nhân, ô dược và hoài sơn (chưng rượu) bằng lượng nhau.
  • Thực hiện: Tán thành bột mịn, sau đó làm thành hoàn. Mỗi lần dùng 8 – 12g, ngày dùng từ 2 – 3 lần.
Hoài sơn trị tiểu đêm
Hoài sơn hỗ trợ là giảm tiểu đêm

12. Trị chứng tiêu chảy do tỳ hư

  • Chuẩn bị: Ô mai, trần bì, mộc hương, tiểu hồi và can khương mỗi vị 6g, hoài sơn, ích trí nhân và kha tử nhục mỗi vị 12g.
  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột làm hoàn, mỗi lần dùng từ 4 – 8g, ngày dùng 2 lần.

13. Trị huyết áp cao gây mờ mắt do can thận ân huyết kém

  • Chuẩn bị: Kỷ tử, sơn thù, trạch tả, bạch linh, cúc hoa và đơn bì mỗi vị 12g, hoài sơn 16g và thục địa 20g.
  • Thực hiện: Đem thục địa sắc lấy nước, sau đó vớt bã đem sấy khô và tán mịn cùng với các vị thuốc khác. Sau đó trộn với nước sắc làm thành hoàn. Mỗi lần dùng 6 – 12g, ngày dùng 2 lần.

14. Trị chứng tiểu nhiều lần, đau lưng, di tinh, liệt dương, thận hư

  • Chuẩn bị: Thục địa, sung úy tử mỗi vị 80g, hoài sơn 60g, trạch tả, ngũ vị tử, thỏ ty tử và tế tân mỗi vị 40g.
  • Thực hiện: Đem các vị tán bột làm hoàn, mỗi lần dùng 8g.

15. Trị xích bạch đới

  • Chuẩn bị: Mẫu lệ, hải phiêu tiêu, long cốt và thiến thảo mỗi vị 12g, hoài sơn 20g.
  • Thực hiện: Sắc uống.

16. Trị chứng tả lỵ lâu ngày

  • Chuẩn bị: Kim anh tử 30g, gia thêm hoài sơn, bạch truật, bạch linh và đảng sâm mỗi thứ 1 ít.
  • Thực hiện: Đem sắc uống, ngày dùng 1 viên.

17. Trị phong thấp, cước khí phù

  • Chuẩn bị: Sơn thù nhục 8g, hoài sơn 16g, ba kích 12g, xuyên tục đoạn 12g, đỗ trọng 12g, tang ký sinh 10g, ngưu tất 12g.
  • Thực hiện: Đem các vị sắc lấy nước uống.
Phù nề
Tình trạng phù, cước khí có thể giảm bớt nhờ dược liệu hoài sơn

18. Chữa bệnh đái tháo đường

  • Chuẩn bị: Tụy lợn 1 cái và hoài sơn 60g.
  • Thực hiện: Đem sơ chế và cắt nguyên liệu thành miếng vừa ăn, sau đó đem hầm cho nhừ, thêm gia vị vào và ăn khi nóng.

19. Cải thiện tình trạng gầy yếu ở trẻ nhỏ

  • Chuẩn bị: Phục linh 45g, hoài sơn 60g, sơn tra 45g, bạch biển đậu sao 45g, cam thảo 20g, hoàng liên 20g, sử quân tử 30g, đương quy 45g, thần khúc 45g, trần bì 30g và bạch truật sao 30g.
  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, trộn với mật làm thành viên bằng hạt đậu xanh. Mỗi lần dùng 3 – 4g, ngày dùng từ 2 – 3 lần.

20. Trị suy dinh dưỡng ở trẻ nhỏ kèm tiêu chảy

  • Chuẩn bị: Mạch nha 100g, ý dĩ 100g, đảng sâm 50g, hoài sơn 100g, vỏ quýt 25g, binh lang 25g, bạch truật 50g.
  • Thực hiện: Sao vàng, nghiền thành bột mịn, thêm ít nước làm thành viên. Mỗi lần dùng 8 – 12g, ngày dùng 2 lần.

21. Giúp nhuận phế trừ ho

  • Chuẩn bị: Sơn dược sống, liều lượng vừa đủ.
  • Thực hiện: Đem sắc và uống thay nước chè.

22. Chữa chứng phong thấp huyễn vững

  • Chuẩn bị: Thần khúc 250g và hoài sơn (thái lát) 250g.
  • Thực hiện: Đem ngam với rượu trắng 1 lít 30 – 35 độ trong 15 ngày. Mỗi lần dùng 10 – 20ml uống trước khi ăn.

23. Trị chứng mệt mỏi, đuối sức, miệng khát và phiền táo

  • Chuẩn bị: Khoai sọ 200g, hoài sơn và gạo mỗi vị 50g.
  • Thực hiện: Nấu cháo ăn hằng ngày.

24. Bồi bổ cơ thể sau khi ốm

  • Chuẩn bị: Vừng đen 120g, hoài sơn 15g, gạo tẻ 30g, đường phèn 100g, sữa bò 200g, đường đỏ 20g.
  • Thực hiện: Đem gạo và vừng rang cho chín, nghiền nhỏ và quấy với nước, lọc lấy nước trộn với sữa bò và đường phèn. Hoài sơn đem thái nhỏ, sau đó cho vào cùng với các nguyên liệu khác đun sôi cho chín và dùng ăn trong ngày.

25. Trị chứng suy dinh dưỡng

  • Chuẩn bị: Đường trắng 20g, lòng đỏ trứng gà 1 cái, hoài sơn 20g, biển đậu 10g và gạo 50g.
  • Thực hiện: Đem biển đậu và gạo xay thành bột, hoài sơn sấy khô. Sau đó trộn đều bột gạo và biển đậu với lòng đỏ trứng, thêm khoảng 200ml nước và cho hoài sơn sấy khô vào nấu thành cháo. Khi chín, thêm đường vào ăn, ăn 1 lần/ ngày trong liên tục 15 ngày.

26. Trị ăn uống khó tiêu, mệt mỏi toàn thân, tỳ vị hư, tiêu chảy

  • Chuẩn bị: Ý dĩ và hoài sơn mỗi vị 30g, gạo tẻ 50 – 100g, đại táo 10 quả, hạt sen (bỏ tâm) 15g.
  • Thực hiện: Đem nấu cháo, sau đó nêm thêm gia vị vào ăn khi đói.
Tiêu chảy
Hoài sơn giúp giảm các triệu chứng tiêu chảy

27. Chữa tỳ vị hư nhược gây chán ăn, ăn kém, chậm tiêu

  • Chuẩn bị: Xuyên tiêu 30g, hoài sơn 100g, đường trắng 30g, gạo nếp 1kg, khiếm thực 100g.
  • Thực hiện: Đem gạo ngâm trong 1 đêm, sau đó vo sạch, để khô, rang cho chín và tán bột. Các vị còn lại đem sao qua và tán bột. Sau đó đem các nguyên liệu trộn đều, mỗi lần dùng 30 – 50g pha với nước sôi, đường trắng.

28. Bổ huyết và trị suy nhược ở người cao tuổi

  • Chuẩn bị: Lõi huyết giác, rễ hà thủ ô, hoài sơn, đỗ đen sao cháy và quả tơ hồng mỗi vị 100g, gạo nếp răng 10g, lá ngải cứu 20g, hạt vừng đen 30g và muối rang 5g.
  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, trộn với mật làm thành viên. Mỗi ngày dùng từ 10 – 20g.

29. Bài thuốc trị bệnh tiểu đường và sỏi mật

  • Chuẩn bị: Lá lách lợn 1 cái, ý dĩ 120g và hoài sơn 60g.
  • Thực hiện: Đem các vị nghiền nhỏ và nấu với gạo nếp thành cháo ăn hằng ngày.

Lưu ý khi dùng hoài sơn chữa bệnh

Mặc dù hoài sơn có nhiều lợi ích đối với sức khoẻ, song người bệnh cần phải tuân thủ một số lưu ý dưới đây trong quá trình sử dụng để đạt hiệu quả tốt nhất:

  • Dùng kiện tỳ chỉ tả nên sao vàng, cần bổ âm nên dùng hoài sơn sống.
  • Người có thấp nhiệt, thực tà không nên dùng.
  • Phụ nữ mang thai và cho con bú cần lưu ý tham khảo ý kiến bác sĩ bởi vì chưa có đầy đủ thông tin chính xác về việc này.
  • Trong quá trình sử dụng dược liệu, nếu thấy triệu chứng bất thường nên dừng lại ngay để tránh gây hậu quả nghiêm trọng.
  • Cần tham khảo ý kiến bác sĩ để sử dụng phù hợp tránh tình trạng tương tác với một số thuốc hay thực phẩm chức năng khác.

Trên đây là một số thông tin về dược liệu hoài sơn. Đây là loại dược liệu lành tính, có nhiều công dụng trị bệnh khác nhau và dễ thực hiện tại nhà. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần đảm bảo áp dụng các bài thuốc từ hoài sơn đúng cách để đạt hiệu quả chữa bệnh tốt nhất. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Thuốc Dân Tộc sẽ phản hồi một cách sớm nhất.

Xem thêm: Bài thuốc quý từ cây xăng sê giúp chữa đau dạ dày hiệu quả

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *