Hoàng liên gai và 6 bài thuốc trị bệnh kiết lỵ, kích thích tiêu hoá, đau răng, trị sốt, viêm miệng,…được chuyên gia đánh giá cao

Hoàng liên gai là loài cây mọc hoang ở nhiều nơi, được dùng phổ biến trong việc ngăn ngừa và chống lại vi khuẩn gây bệnh tả lỵ nhờ thành phần berberin dồi dào. Ngoài ra, hoàng liên gai còn có nhiều công dụng trong việc cải thiện tiêu hoá, điều trị sốt cao,…Cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên khác: hoàng mù, hoàng mộc, nghêu hoa.

Tên khoa học: Berberis wallichiana DC.

Họ khoa học: Thuộc họ hoàng liên gai Berberidaceae.

Đặc điểm thực vật

1. Mô tả

Cây mọc thành bụi cao 2 – 3m. Trên cây có những cành vươn dài, vỏ cây màu vàng xám nhạt. Mỗi đốt dưới chùm lá có gai 3 nhánh dài 1 – 1,5 cm. Lá mọc thành chùm 3 – 5 lá, có khi có tới 8 lá ở một đốt, cuống lá ngắn 0,5 – 1 cm, phiến lá nguyên, hình mác hẹp có răng cưa to cứng, dài 4 – 7 cm, rộng 1 – 1,5 cm, mặt trên màu xanh lục nhạt, mặt dưới màu vàng xám. Hoa : hoa màu vàng, hoa nhiều 10 – 30 cái mọc ở giữa các túm lá. Hoa nhỏ, cuống dài 1 – 1,3cm, màu vàng nhạt, mẫu 3.

Hoàng liên gai
Hoàng liên gai

Lá đài 6 hình trứng ngược, xếp thành 2 vòng, những vòng trong lớn hơn vòng ngoài. Cánh hoa 6, nhỏ hơn đài, hình trứng thuôn, đỉnh lõm, gốc có 2 tuyến nhầy. Nhị 6, nhị ngắn hơn cánh hoa, bao phấn hình trứng. Bầu hình trụ tròn, hơi phồng ở giữa, chứa 1 – 2 noãn. Quả loại quả mọng, hình trái xoan, dài khoảng 1 cm, đường kính 3 – 4  mm, đầu nhụy tồn tại rõ,khi chín có màu tím đen, có phấn 1 hạt, trong chứa 3 – 4 hạt đen.

2. Phân bố

Trên thế giới: Hoàng liên gai có nhiều ở Trung Quốc.

Ở Việt Nam: Mọc nhiều ở Lào Cai (Sapa: núi Hàm Rồng, Ô Quí Hồ; Bát Xát: xã Trung Lèng Hồ).

3. Bộ phận dùng, thu hái – chế biến

Dùng thân cây và rễ cây (Caulis et Radix Berberis wallichianae).

Thân và rễ đào về cắt ngắn, thái mỏng hay phơi sấy khô mà dùng. Không phải chế biến gì khác.

4. Thành phần hoá học

Trong rễ và thân có chứa berberin (3%); dùng làm thuốc chống nhiễm khuẩn đường tiêu hoá, ỉa chảy; chữa đau mắt đỏ.

Rễ chứa alcaloid: Berberin, oxyacanthin, umbellantin.

Vị thuốc hoàng liên gai

1. Tính vị, quy kinh

Hoàng liên gai có vị đắng, tính hàn.

Quy vào 3 kinh: tâm, tỳ, vị.

2. Tác dụng dược lý

Theo y học cổ truyền:

Hoàng liên gai có tác dụng điều trị một số bệnh lý như:

  • Kiết lỵ
  • Đau mắt
  • Ăn uống kém tiêu, rối loạn tiêu hóa

Khi ngâm rượu, dược liệu có thể cải thiện các triệu chứng cao huyết áp như:

  • Chóng mặt
  • Hoa mắt
  • Đau đầu
  • Đau thắt lưng
  • Đau răng
Hoàng liên gai
Thân và rễ cây hoàng liên gai được ứng dụng trong điều trị nhiều chứng bệnh

Theo y học hiện đại:

  • Kháng khuẩn: Berberine và một số thành phần khác của Hoàng mộc có thể ức chế các loại vi khuẩn như Streptococcus pneumoniae, Staphylococcus aureus và Neisseria meningitidis. Tuy nhiên, tác dụng của dược liệu được cho là mạnh nhất đối với vi khuẩn gây bệnh lỵ là Shigella dysenteriae và S. flexneri.
  • Chống viêm: Hoạt chất Berberine trong Hoàng liên gai có thể làm gia tăng khả năng chống viêm của cơ thể. Ngoài ra, Ethanol được chiết xuất từ dược liệu có tác dụng kháng viêm tại chỗ, hiệu quả tương tự như thuốc Butazolidin.
  • Điều chỉnh hoạt động hệ thần kinh trung ương: Hoàng liên có tác dụng kích thích vỏ não với liều lượng nhỏ. Tuy nhiên, nếu sử dụng với liều cao có thể ức chế hoạt động của vỏ não.
  • Hạ huyết áp: Chích hoặc uống dịch Berberine có tác dụng hạ huyết áp (thí nghiệm trên mèo, chó và thỏ). Tuy nhiên, ở liều lượng bình thường hiệu quả hạ huyết áp không kéo dài, liều lặp lại cho kết quả không cao. Ngoài ra, khi huyết áp giảm có thể kéo theo chứng tăng giãn mạch, gia tăng đồng bộ ở thận, lá lách và tay chân.
  • Tác động đến hệ mật: Berberine có trong Hoàng mộc có tác dụng lợi mật và có thể làm giảm độ dính của mật. Sử dụng Berberine có hiệu quả cao đối với bệnh nhân viêm mật mạn tính.
  • Ảnh hưởng đến hệ thống nội tiết: Berberine trong Hoàng mù có tác dụng kháng Adrenaline (hormone giao cảm được sản xuất khi cơ thể sợ sãi, thích thú, tức giận hoặc bất cứ thứ gì có thể khiến tim đập nhanh và phản ứng chống lại nguy hiểm). Ngoài ra, Hoàng mộc cũng được cho là có thể dung hoà sự rối loạn của Adrenaline và các hoạt chất liên quan.
  • Ngăn ngừa ho gà: Nhiều nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy dược liệu có thể ức chế sự phát triển của các loại vi khuẩn gây ho gà khác nhau.

3. Công dụng và liều dùng

  • Hoàng liên gai được dùng làm thuốc chữa lỵ, đau mắt, ăn uống kém tiêu. Dùng dưới dạng thuốc sắc, mỗi ngày uống 4- 6g. Có thể tán bột mà uống. Còn dùng làm nguyên liệu chiết xuất berberin.
  • Hoàng liên gai ngâm rượu uống chữa những triệu chứng của huyết áp cao như hoa mắt, nhức đầu, chóng mặt, đau ngang lưng. Rượu hoàng liên gai ngâm chữa đau răng.

Một số bài thuốc chữa bệnh từ hoàng liên gai

1. Chữa kiết lỵ

– Bài thuốc 1:

Sử dụng Hoàng liên gai 4 g sắc cùng 150 ml nước, dùng uống trong ngày. Có thể gia thêm đường để cải thiện hương vị khi dùng.

– Bài thuốc 2:

Sử dụng Hoàng mù tán nhỏ 12 g. Mỗi lần dùng uống 2g, 2 lần mỗi ngày cho đến khi hết thuốc. Có thể phối thêm Mộc hương làm thành bột thuốc hoặc Bạch đầu ông, Hoàng bá sắc thành thuốc dùng uống.

– Bài thuốc 3:

Dùng Hoàng mộc, hạt Cau, hạt Dưa hấu, Nha đảm tử, Đại hoàng, mỗi vị đều 20g. Mang dược liệu tán thành bột mịn, dùng uống với nước. Mỗi ngày uống 2 lần, mỗi lần 10g.

Hoàng liên gai chữa lỵ
Hoàng liên gai chứa thành phần berberin giúp trị kiết lỵ hiệu quả

2. Kích thích hệ thống tiêu hóa, cải thiện tình trạng tiêu hóa

Sử dụng Hoàng liên gai, tán bột 0.5g, Đại hoàng tán bột 1g, Quế chi dạng bột 0.75g. Trộn đều các vị thuốc, chia thành 3 phần bằng nhau, dùng uống trong ngày. Sử dụng liên tục trong 5 – 7 ngày.

3. Trị sốt cao gây cuồng loạn, mê sảng, phát ban 

Dùng Hoàng mù, Chi tử, Đại hoàng, mỗi vị đều 8 g, sắc thành thuốc, dùng uống.

4. Điều trị đau mắt đỏ, mắt sưng húp, sợ chói, viêm màng tiếp hợp mắt, chảy nước mắt

Dùng Hoàng liên gai, Hoa cúc, Dành dành, mỗi vị đều 8 g, phối với Xuyên khung, Bạc hà, mỗi vị đều 4 g, sắc thành thuốc dùng xông hơi vào mắt và dùng uống khi còn ấm. Mỗi ngày thực hiện 3 lần.

Ngoài ra, có thể dùng dịch chiết Hoàng liên gai 5 – 30% nhỏ vào mắt để cải thiện các triệu chứng.

5. Điều trị viêm miệng, tưa lưỡi, lở môi, sưng lưỡi ở trẻ em

Sử dụng Hoàng liên gai mài hoặc sắc với mật ong dùng bôi hoặc bôi vào khu vực sưng đau, tổn thương.

6. Trị chứng đau răng

Dùng Hoàng mộc 10 g ngâm cùng 100 ml rượu trắng trong 7 – 10 ngày liên tục. Dùng rượu này chấm vào khu vực răng đau. Ngoài ra có thể dùng ngậm để cải thiện tình trạng đau nhức răng.

Hoàng liên gai chữa đau răng
Kiên trì sử dụng hoàng liên gai sẽ giúp giảm tình trạng đau răng hiệu quả

Lưu ý khi sử dụng hoàng liên gai trị bệnh

Hoàng liên gai là vị thuốc phổ biến trong điều trị kiết lỵ và các bệnh liên quan đến đường tiêu hoá. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý sử dụng tại nhà mà nên tham vấn ý kiến của bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi áp dụng. Ngoài ra, khi dùng hoàng liên gai để chữa bệnh cần lưu ý một số vấn đề dưới đây:

  • Hoàng liên gai nếu dùng với liều lớn gây nôn, tổn thương đến dịch vị.
  • Người âm hư, phiền nhiệt, tỳ hư, tiết tả không dùng được.
  • Phụ nữ có thai không được dùng.
  • Ngoài hoàng liên gai còn có hai loại hoàng liên khác cũng có tác dụng dược lý tương tự. Nếu không tìm được hoàng liên gai có thể dùng thay thế cho nhau, đó là hoàng liên ô rô và thổ hoàng liên.

Trên đây là một số thông tin về cây hoàng liên gai cũng như bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu này. Có nhiều loại hoàng liên, người bệnh cần nắm rõ các đặc điểm của cây hoàng liên gai để tránh nhầm với các loại hoàng liên khác. Ngoài ra, khi chữa bệnh bằng vị thuốc nam này, cần kiên trì áp dụng trong một thời gian dài mới thấy được hiệu quả. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Thuốc Dân Tộc sẽ phản hồi một cách sớm nhất.

Xem thêm: 4 cách trị yếu sinh lý bằng gừng đơn giản, hiệu quả, dễ thực hiện tại nhà

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *