6 Bài thuốc quý từ khiên ngưu giúp điều trị táo bón, giun, tiểu bí,…hiệu quả

Khiên ngưu thường được biết đến với cái tên dân dã là bìm bịp. Loài dược liệu này mọc hoang ở nhiều nơi trên khắp cả nước, được các chuyên gia đông y đánh giá cao trong khả năng điều trị táo bón, diệt giun, tăng cường chức năng thận,…Cùng Thuốc Dân Tộc tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Tên gọi khác: Hắc sửu, Bạch sửu, Bồ tăng thảo, Bìm bìm biếc, kalađana (Ấn Độ), Cẩu nhĩ thảo, Hắc ngưu, Giả quân tử, Nhị sửu, Thảo kim linh, Tam bạch thảo, Thiên già, Lạt bát hoa …

Tên khoa học: Pharbitis hederacea Choisy.

Thuộc họ: Bìm bìm Convolvulaceae.

Đặc điểm sinh thái

1. Mô tả

Khiên ngưu được dùng làm dược liệu là hạt già phơi khô của loài cây cùng tên, hay còn gọi là cây bìm bịp. Đây là loại cây dây leo có thân mảnh, lông trên thân hình sao. Lá có hình tim xẻ thành ba thùy, mặt trên nhẵn và xanh, mặt dưới có lông. Lá dài khoảng 14 cm, rộng 12 cm, cuống lá dài từ 5 -9 cm và nhẵn. Hoa có màu lam nhạt hoặc hồng tím, mọc thành xim từ 1 – 3 bông.

khiên ngưu
Cây khiên ngưu

Quả cây khiên ngưu tương đối nhẵn, có hình cầu, đường kính khoảng 8 mm, chia thành 3 ngăn. Hạt khiên ngưu có hai loại: hạt màu đen và hạt màu trắng.

2. Phân bố

  • Trên thế giới, cây khiên ngưu được tìm thấy ở nhiều nước như Ấn Độ, Thái Lan, Malaixya.
  • Tại Việt Nam, cây mọc hoang tại nhiều vùng miền trên khắp cả nước.

3. Bộ phận dùng

Cả hạt trắng và đen của cây khiên ngưu đều được dùng để làm dược liệu.

4. Thu hái, chế biến, bảo quản

  • Thu hái: Khiên ngưu thường được thu hái vào tháng 7 hằng năm
  • Sơ chế: Quả khiên ngưu khi chín được thu hái mang về, đập lấy phần hạt rồi phơi khô để dùng dần.
  • Bảo quản: Nơi khô ráo, thoáng mát, tránh nơi ẩm mốc.

5. Thành phần hóa học

Theo nghiên cứu, hạt khiên ngưu chứa một số thành phần hoạt chất khá đa dạng, cụ thể:

  • Pharbitin ( Pharbitic acid và Purolic acid): Đây là chất Glocosid có chứa khoảng 2% Lysergol, Nilic acid, Chanoclavine, Gallic acid, Penniclavine, Elymoclavine, Isopenniclavine.
  • Chất béo (khoảng 11%)
  • Glucozit phacbitin – chất có tác dụng tẩy.

Vị thuốc khiên ngưu

1. Tính vị

Khiên ngư có vị cay, tính nóng, hơi độc.

2. Quy kinh

Vị thuốc quy vào những kinh sau:

  • Phế
  • Thận
  • Đại tràng.

3. Tác dụng dược lý

Y học hiện đại và y học cổ truyền có khá nhiều nghiên cứu đánh giá khả quản về công dụng của dược liệu này. Cụ thể:

Theo nghiên cứu y học hiện đại:

VỊ thuốc khiên ngưu có tác dụng dược lý như sau:

  • Chất Pharbitin trong dược liệu là một nguyên liệu có tính tẩy mạnh. Khi đi vào ruột và mật, hoạt chất này sẽ làm tăng nhu động ruột, gây xổ. Bài thuốc sẽ phát huy tác dụng khi sử dụng ở dạng nước hoặc cồn chiết xuất.
  • Tăng cường lọc và bài tiết cho thận
  • Diệt giun kim
hạt khiên ngưu
Hạt dược liệu khiên ngưu

Theo nghiên cứu y học cổ truyền:

Vị thuốc khiên ngưu có tác dụng:

  • Tả khí phân thấp nhiệt
  • Tiêu ẩm lợi nhị tiện
  • Trục đờm
  • Lợi tiểu
  • Thông đại tiện và tiểu tiện.
  • Thông mật.

4. Cách dùng và liều lượng

Khiên ngưu có thể được dùng dưới dạng bột tán, sau đó chiêu thuốc với nước hoặc chiết thành cồn.

Liều lượng được khuyến nghị đối với dược liệu là 0,6 đến 1,2 gam mỗi ngày.

Bài thuốc sử dụng dược liệu khiên ngưu

1. Chữa phù thũng, nằm ngồi không được

Phù thũng là tình trạng tích nước trong cơ thể do chức năng lọc thận bị suy yếu. Chứng bệnh này gây ra nhiều bất tiện trong sinh hoạt và vận động cho người bệnh. Để điều trị bệnh một cách an toàn và hiệu quả, người bệnh có thể áp dụng bài thuốc từ khiên ngưu theo cách sau:

Sắc 10 gam khiên ngưu với 300 ml nước. Khi nước cô lại còn 150 ml thì ngưng, chia thuốc thành 2 phần, dùng trong ngày. Có thể tăng liều tùy theo tình trạng của bệnh.

2. Chữa tâm thần phân liệt

Người mắc chứng bệnh tâm thần phân liệt cần được điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Ngoài ra, có thể tham khảo bài thuốc từ khiên ngưu theo cách sau đây để hỗ trợ chữa bệnh nhanh nhất:

Đem tán thành bột gồm 12 gam Đại hoàng, 12 gam Hùng hoàng, 24 gam Nấc và Bạch sửu, 16 gam kẹo mạch nha, sau đó trộn đều rồi vo thành viên. Dùng 4 viên/ ngày. Một liệu trình điều trị kéo dài 15 ngày, nghỉ 7 ngày rối lại tiếp tục.

3. Trị cước khí, thủy thũng

Cước khí là chứng bệnh thường gặp phải khi thời tiết chuyển lạnh. Chứng bệnh này không chỉ gây ra nhiều đau đớn mà còn khiến người bệnh vận động gặp khó khăn. Để hỗ trợ điều trị, người bệnh có thể áp dụng bài thuốc từ khiên ngưu theo cách sau:

Lấy 30 gam các vị thuốc Binh lang, Mộc hương, Trần quất bì (bỏ xơ), Khiên ngưu tử, Xích phục linh (bỏ vỏ đen) tán thành bột, dùng 6 gam/ lần, hòa với 150 ml nước rồi uống.

Trị thuỷ thũng bằng khiên ngưu
Khiên ngưu hỗ trợ điều trị tích nước

4. Trị phù, táo bón, tiểu bí 

Khiên ngưu là một trong những dược liệu có tác dụng nhuận tràng được các chuyên gia đông y đánh giá rất cao. Vì thế, vị thuốc này phù hợp để hỗ trợ cải thiện các chứng bệnh táo bón, khó tiêu. Ngoài ra, dược liệu còn giúp tăng cường chức năng thận hiệu quả. Cách áp dụng bài thuốc để điều trị các chứng bệnh kể trên như sau:

Sử dụng bạch khiên ngưu (nửa để chín, nửa để sống), 4 gam Bạch truật, Quất hồng, cam thảo (nướng), Mộc thông, Tang bạch bì…đem tán thành bột sau đó chiêu nước uống. Dùng 8 – 12 gam/ ngày.

5. Trị chứng bạo suyễn ở trẻ em (mã tỳ phong), nhiệt đờm ủng tắc, đờm hỏa làm tổn thương phế

Khiên ngưu có tác dụng hỗ trợ điều trị các bệnh liên quan đến phế quản hiệu quả. Để bài thuốc phát huy tối đa tác dụng, người bệnh nên kết hợp với một số dược liệu dưới đây: Lấy Đại hoàng, Chỉ xác, Hắc khiên ngưu đem tán thành bột rồi dùng với nước sôi.

6. Tẩy giun, giảm đau bụng do gin kim, giun đũa

Để trị giun bằng khiên ngưu, người bệnh thực hiện theo cách sau:

  • Bài thuốc 1 (Hoàn ngưu lang): Nghiền thành bột các vị thuốc khiên ngưu, đại hoàng, hạt cau với liều lượng ngang nhau. Hòa 3  -4 với nước ấm, dùng khi đói. Nếu dùng cho trẻ em cần gia giảm liều lượng.
  • Bài thuốc 2: Nghiền thành bột mịn các vị thuốc gồm 12 gam hạt khiên ngưu, 12 gam lôi hoàn, 4 gam đại hoàng sống. Dùng thuốc với nước ấm, trước khi đi ngủ.
Trị giun
Khiên ngưu giúp trị giun an toàn

Lưu ý khi sử dụng bài thuốc từ khiên ngưu

Mặc dù mang lại khá nhiều hiệu quả chữa bệnh, song khiên ngưu có thể gây ra một số tác dụng phụ cho cơ thể nếu không được sử dụng đúng cách. Vì thế, trong quá trình áp dụng các bài thuốc, người bệnh cần chú ý một số điều sau:

  • Không uống đồng thời khiên ngưu với ba đậu bởi 2 loại dược liệu này tương tác khá mạnh với nhau
  • Phụ nữ đang có thai, người có thể yếu mệt không được sử dụng dược liệu
  • Thuốc có chứa độc tính, dùng ở liều cao có thể gây ra các triệu chứng như buồn nôn, nôn do tác dụng trực tiếp lên đường tiêu hóa. Ngoài ra, thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng của thận, gây tiểu ra máu, đau thần kinh…
  • Các bài thuốc từ dược liệu khiên ngưu không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh nên người bệnh vẫn cần phải tuân thủ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.
  • Do các nguyên liệu có trong các bài thuốc kể trên đều có thành phần tự nhiên nên cần một khoảng thời gian nhất định mới phát huy được dược tính, người bệnh nên kiên trì khi sử dụng.
  • Trước khi tự thực hiện các bài thuốc, tốt nhất người bệnh nên tham vấn ý kiến của bác sĩ.

Trên đây là một số thông tin và bài thuốc về vị thuốc khiên ngưu. Do thuốc có chứa thành phần độc tính nhẹ nên người bệnh cần thận trọng khi sử dụng. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Thuốc Dân Tộc sẽ phản hồi sớm nhất.

Có thể bạn quan tâm

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *