Mộc qua với 15 bài thuốc hỗ trợ điều trị đau nhức xương khớp, bong gân, co giật, tiêu chảy,…

Mộc qua không chỉ là loại trái cây được nhiều người ưa thích mà còn là dược liệu có nhiều công dụng trong điều trị đau nhức xương khớp, bong gân, tiêu chảy,…Cùng Thuốc Dân Tộc tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên gọi khác: Tra tử, Toan mộc qua, Thu mộc qua

Tên dược: Fructus Chaenomelis

Tên khoa học: Chaenomeles lagenaria

Họ: Hoa hồng (danh pháp khoa học: Rosaceae)

Mô tả dược liệu

1. Đặc điểm thực vật

Mộc qua là loài loài cây thân gỗ sống lâu năm, có chiều cao trung bình khi trưởng thành từ 5 – 8m, một số cây có thể cao đến 10m. Các cành non được phân thành nhiều nhánh, thường có lông nhỏ bao phủ, lá đơn, phiến lá hình trứng, rộng từ 3 – 5mm, dài từ 5 – 8mm, mép lá có răng cưa nhỏ và đều, lá có mặt bóng và màu xanh.

Mộc qua
Cây mộc qua

Hoa thường mọc đơn ở đầu cành. Quả hình trứng dài 10 – 15cm, bên trong có nhân cứng, thịt xốp màu vàng nâu và có mùi thơm. Mùa hoa rơi vào tháng 4 – tháng 5.

2. Bộ phận dùng

Quả mộc qua là bộ phận được thu hái để làm thuốc.

3. Phân bố

Mộc qua được phân bố chủ yếu ở các tỉnh thành tại Trung Quốc như Giang Tây, Hồ Bắc và Giang Tô. Hiện nay nước ta vẫn đang phải nhập khẩu loại dược liệu này từ Trung Quốc.

4. Thu hái, sơ chế, bảo quản

Thu hái: Khi chín, quả chuyển sang màu vàng xanh, lúc này là thời điểm để thu hái dược liệu, thường là vào tháng 8.

Sơ chế: Sau khi hái về đem rửa sạch và đun sôi với nước trong 5 phút. Vớt quả ra và đem phơi cho đến khi vỏ ngoài có vân nhăn, chẻ dọc làm 2 và phơi khô hoàn hoàn để dùng dần.

Ngoài ra có thể bào chế dược liệu theo những cách sau đây:

  • Dùng dao bằng đồng bỏ hạt và vỏ, sau đó trộn với sữa bò trong vòng 3 giờ rồi đem phơi khô, dùng dần.
  • Ngâm với nước trong khoảng 1 ngày, sau đó đem hấp mềm. Vừa hấp vừa thái phiến.
  • Đem chẻ dọc quả làm hai, rửa sạch, ủ qua một đêm, sau đó thải mỏng và phơi khô. Nếu dùng số lượng ít, có thể đập dập rồi đem sắc với các dược liệu khác.
  • Lấy quả đã khô đem tẩm nước, ủ một ngày cho mềm, vừa đồ vừa thái. Tẩm rượu sao hoặc phơi khô rồi dùng sống.
  • Đem quả mới hái về đun sôi trong khoảng 5 – 10 phút. Sau đó lấy ra, phơi cho vỏ nhăn và cắt dọc thành 2 – 4 miếng. Tiếp tục phơi cho đến khi vỏ chuyển sang màu đỏ là dùng được.

Bảo quản: Để dược liệu ở những nơi thoáng gió và khô ráo để tránh mốc mọt.

5. Thành phần hóa học

Theo nghiên cứu, trong quả mộc qua có chứa các thành phần hóa học đa dạng, bao gồm Oleanolic acid, Malic acid, Citric acid, Tartaric acid, Tanin, Saponin 2%, Fructose, Flavonoid,…Các hoạt chất này đều mang lại những lợi ích nhất định đối với sức khoẻ.

Thành phần của quả mộc qua
Quả mộc qua chứa nhiều thành phần dinh dưỡng có lợi cho sức khoẻ

Vị thuốc mộc qua

1. Tính vị, quy kinh

  • Vị chua, tính mát, khí ôn, không độc.
  • Quy vào kinh Tỳ, Can, Phế, Thận và Vị.

2. Tác dụng dược lý

Theo đánh giá của các chuyên gia đông y và y học hiện đại, dược liệu mộc qua có nhiều công dụng trong hỗ trợ điều trị một số chứng bệnh như:

– Theo Đông Y:

  • Tác dụng: Hòa Vị, hoạt lạc, hóa thấp, tiêu viêm, bình Can, khu phong cường tráng, trấn thống và thư cân.
  • Chủ trị: Thổ tả rút gân, kiết lỵ, tiêu chảy, nôn mửa ra chất chua, phong thấp.

– Theo nghiên cứu dược lý hiện đại:

  • Dược liệu có tác dụng bảo vệ tế bào gan và hạ men gan SGPT, SGOT.
  • Nước sắc từ mộc qua có tác dụng giảm viêm ở chuột nhắt bị viêm khớp do chích protein.

3. Cách dùng – liều lượng

Mộc qua có thể được dùng ở dạng sắc uống, tán bột, làm hoàn, cao lỏng, ngâm rượu,….N

Liều lượng được khuyến nghị nên sử dụng đó là ngày dùng từ 6 – 12g (khô) và 50 – 100g/ ngày (tươi). Có thể dùng đơn độc hoặc phối hợp với nhiều dược liệu khác tuỳ vào bài thuốc và mức độ bệnh.

Bài thuốc chữa bệnh từ dược liệu mộc qua

1. Trị hoắc loạn chuyển gân

Đây là một căn bệnh truyền nhiễm có các triệu chứng gần giống bệnh lỵ. Để điều trị chứng bệnh này, người bệnh áp dụng bài thuốc từ mộc qua theo cách dưới đây:

  • Chuẩn bị: Rượu 1 lít và mộc qua 30g.
  • Thực hiện: Sắc uống. Những người không dùng được rượu có thể sắc với nước uống. Bên cạnh đó cần sắc dược liệu lấy nước ngâm chân để tăng tác dụng điều trị.

2. Trị gân co rút và gáy cứng không thể cử động

Để giảm tình trạng co rút tay chân, không thể cử động, người bệnh áp dụng bài thuốc từ cây mộc qua theo hướng dẫn dưới đây:

  • Chuẩn bị: Một dược 60g, nhũ hương 7.5, mộc qua (khoét bỏ hạt và lõi) 2 quả.
  • Thực hiện: Trộn đều nhũ hương và một dược, sau đó cho vào quả mộc qua và cột chặt, đem hấp trong 3 – 4 lần. Cuối cùng đem nghiền nát và nấu thành cao. Mỗi lần dùng 9g sắc với 400ml rượu và 100ml nước sinh địa và uống nóng.
Công dụng của mộc qua
Mộc qua hỗ trợ điều trị hiệu quả tình trạng co rút chân tay

3. Trị trĩ hoa sen

Trĩ là căn bệnh gây ra nhiều đau đớn và bất tiện cho người bệnh trong sinh hoạt. Để điều trị chứng bệnh này, người bệnh áp dụng bài thuốc sau:

  • Chuẩn bị: Nhớt trên thân con lươn và mộc qua tán nhuyễn.
  • Thực hiện: Hòa 2 nguyên liệu với nhau, sau đó bôi vào giang môn và băng lại.

4. Chữa ngực bứt rứt khó chịu, chân tay co rứt và tiêu chảy

Để điều trị nhanh chóng các chứng bệnh kể trên, bên cạnh việc sử dụng thuốc tây, người bệnh có thể áp dụng bài thuốc từ mộc qua theo cách dưới đây:

  • Chuẩn bị: Ngô thù du, cam thảo, hồi hương và mộc qua các vị bằng lượng nhau.
  • Thực hiện: Tán bột, mỗi lần dùng một lượng uống với nước sắc từ tử tô và sinh khương.

5. Trị ngực đầy tức, chân cẳng co giật, nôn mửa do viêm ruột cấp

Đây là một số triệu chứng có thể gặp khi mắc bệnh rối loạn tiêu hoá, ngộ độc thức ăn. Người bệnh nên đến thăm khám để biết chính xác nguyên nhân, từ đó áp dụng phương pháp điều trị cho phù hợp. Ngoài ra, người bệnh cũng có thể tham khảo bài thuốc từ mộc qua theo cách dưới đây:

  • Chuẩn bị: Sinh khương, hồi hương, mộc qua, tía tô và ngô thù mỗi thứ 6g.
  • Thực hiện: Sắc uống, mỗi ngày dùng 1 thang.

6. Hỗ trợ điều trị thận hư, trướng bụng

Để hỗ trợ phục hồi chức năng thận và giảm thiểu tình trạng đầy hơi, trướng bụng, người bệnh áp dụng bài thuốc từ cây mộc qua theo cách dưới đây:

  • Chuẩn bị: Mộc qua 30 trái (bóc vỏ và hạt), bột thanh diêm, ngải nhung và bột cam cúc hoa mỗi thứ 480g.
  • Thực hiện: Ngải nhung để riêng, đem các vị còn lại nấu nhừ thành cao. Sau đó trộn ngải nhung vào và vo thành viên, viên to bằng hạt ngô đồng. Mỗi ngày dùng 2 lần, mỗi lần dùng 30 viên.
Trị thận hư bằng mộc qua
Kiên trì áp dụng bài thuốc từ mộc qua để giảm tình trạng thận hư và trướng bụng

7. Trị cước khí

Cước khí là chứng bệnh dễ gặp phải khi thời tiết chuyển lạnh. Vì thế, người bệnh cần giữ ấm cơ thể để giảm đau buốt do cước khí gây ra, đồng thời có thể tham khảo bài thuốc giảm đau từ mộc qua dưới đây:

  • Chuẩn bị: Một ít mộc qua.
  • Thực hiện: Cắt vụn và lấy chân đạp lên.

8. Trị gân chân co rút gây đau và khó khăn khi đi lại

Để giảm tình trạng co rút một cách an toàn và hiệu quả, người bệnh có thể sử dụng bài thuốc từ mộc qua bằng cách thực hiện như sau:

  • Chuẩn bị: 1 ít rượu, nước và một vài quả mộc qua.
  • Thực hiện: Đem nấu nhừ thành cao, khi cao còn ấm đem đắp lên chỗ đau và cột lại. Khi cao nguội thì thay miếng khác, thực hiện từ 3 – 5 lần/ ngày.

9. Trị đau do chấn thương và cước khí

Mộc qua chứa nhiều hoạt chất có tác dụng ngừa sưng và kháng viêm hiệu quả, từ đó giảm tình trạng đau nhức do tác động bên ngoài hay do vấn đề nội sinh. Để bài thuốc phát huy tác dụng hiệu quả nhất, người bệnh kết hợp mộc qua với một số dược liệu dưới đây:

  • Chuẩn bị: Uy linh tiên 20g, ngũ gia bì và mộc qua mỗi thứ 40g.
  • Thực hiện: Đem các vị tán nhuyễn, mỗi lần dùng 10g uống cùng với rượu.

10. Trị đau bụng, rối loạn tiêu hóa và tiêu chảy

Bên cạnh những bài thuốc trị chứng bệnh đau nhức xương khớp, mộc qua còn có tác dụng điều trị đau bụng, tiêu chảy,…hiệu quả. Cách áp dụng bài thuốc này khá đơn giản, người bệnh chỉ cần thực hiện bài thuốc theo cách sau:

  • Chuẩn bị: Gừng tươi 9g, mộc qua 12g và ý dĩ 30g.
  • Thực hiện: Sắc uống, ngày dùng 1 thang.
trị đau bụng bằng mộc qua
Mộc qua có tác dụng giảm đau bụng nhanh chóng

11. Trị đờm ngược tức ngực và tê thấp cước khí

Để giảm tình trạng tức ngực, người bệnh áp dụng bài thuốc từ mộc qua theo cách dưới đây:

  • Chuẩn bị: Quế tâm 15g, mộc qua 30g, trần bì 30g, đinh hương 15g và nhân sâm 30g.
  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, trộn với hồ làm thành viên bằng hạt đậu xanh. Ngày dùng 30 viên uống cùng với nước gừng tươi.

12. Chữa đầy bụng, tiêu chảy và mủ ứ trong tai

Người bệnh có thể điều trị viêm mủ trong tai bằng cách chế biến mộc qua thành cháo và sử dụng hằng ngày. Đây không chỉ là món ăn thơm ngon mà còn có công dụng chữa bệnh hiệu quả. Dưới đây là cách thực hiện:

  • Chuẩn bị: Rau bí ngô 50g, lươn 200g và mộc qua 12g, thêm gia vị, gừng tươi, hành,…
  • Thực hiện: Mộc qua và rau bí rửa sạch và dùng vải xô gói lại. Lươn làm sạch và cắt thành đoạn, sau đó cho các nguyên liệu vào nồi để hấp chín. Cuối cùng nêm nếm gia vị và ăn khi nóng. Ngày dùng 1 lần liên tục trong 5 – 7 ngày.

13. Chữa tiêu chảy do nắng nóng ẩm thấp, phong hàn và co giật tay chân

Để điều trị chứng bệnh này, người bệnh cũng có thể chế biến dược liệu thành món ăn và sử dụng hằng ngày. Cách chế biến như sau:

  • Chuẩn bị: Gạo 50g và mộc qua 20g.
  • Thực hiện: Nấu mộc qua với 200ml nước, còn lại 100ml rồi thêm 300ml nước và gạo vào, nấu thành cháo loãng. Khi chín, thêm đường trắng vào và ăn khi nóng. Ngày dùng 2 – 3 lần cho đến khi khỏi.

14. Trị mắt méo xệch, chân tay co quắp và đau nhức

Người bệnh có thể điều trị chứng bệnh này bằng cách kiên trì sử dụng bài thuốc từ rượu mộc qua. Đồng thời, kết hợp với một số dược liệu khác để mang lại hiệu quả điều trị tốt nhất.

  • Chuẩn bị: Xuyên ngưu tất, thiên ma, hồng hoa, bạch gia căn, đương quy, ngũ gia vì, tục đoạn, xuyên khung, xương hổ chế và ngọc trúc mỗi thứ 40g, mộc qua 120g, phòng phong và tần giao mỗi thứ 20g, tang chi 16g.
  • Thực hiện: Đem tất cả các vị tán thành bột thô và ngâm với 15 lít rượu trắng. Mỗi ngày cần khuấy một lần để thuốc không bị đóng cặn. Sau 7 ngày thì khuấy 1 lần/ tuần. Một tháng sau lọc bã ép lấy nước, trộn đều với rượu, thêm 1.3kg đường phèn hòa tan rồi trộn chung với rượu. Cuối cùng đem lọc lấy rượu để dùng dần. Ngày dùng từ 20 – 40g, tuy nhiên rượu thuốc này không dùng cho phụ nữ mang thai.

15. Trị chấn thương gây đau nhức

Để giảm nhanh các cơn đau nhức do chấn thương gây ra, người bệnh sử dụng bài thuốc từ mộc qua theo cách sau:

  • Chuẩn bị: Xương hổ chế, bạch chỉ, uy linh tiên, đương quy, mộc qua, hải phong đằng, xuyên khung và thanh phong đằng mỗi thứ 50g, xuyên ô chế và thảo ô chế mỗi thứ 25g, xuyên ngưu tất 100g, đảng sâm 8g.
  • Thực hiện: Đem các vị tán thành bột mịn, sau đó trộn với mật làm thành viên hoàn. Mỗi viên nặng khoảng 10g, ngày dùng 2 lần, mỗi lần 1 viên với nước sôi để nguội. Bài thuốc này cũng không được dùng cho phụ nữ có thai.
Trị đau nhức bằng mộc qua
Mộc qua giúp giảm nhanh tình trạng đau nhức do chấn thương

Lưu ý khi sử dụng bài thuốc từ mộc qua

Mặc dù mang lại nhiều công dụng trị bệnh hiệu quả, đồng thời là loại trái cây được nhiều người ưa thích, tuy nhiên, loại quả này vẫn có thể gây ra những ảnh hưởng không tốt đến sức khoẻ nếu sử dụng sai cách. Vì thế, người bệnh cần lưu ý một số điều dưới đây khi sử dụng bài thuốc từ dược liệu:

  • Những người thận yếu không nên dùng mộc qua bởi nó có thể gây ra bí tiểu.
  • Thương thực mà Tỳ Vị chưa hư, trường vị có tích trệ không nên dùng dược liệu.
  • Một số bài thuốc từ mộc qua chứa dược liệu gây hư thai, do đó phụ nữ mang thai không được dùng dược liệu.
  • Cần tham vấn ý kiến của bác sĩ trước khi sử dụng bài thuốc tại nhà.

Trên đây là bài thuốc cũng như một số lưu ý khi sử dụng vị thuốc mộc qua. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Thuốc Dân Tộc sẽ phản hồi một cách sớm nhất.

Xem thêm: 11 bài thuốc trị bệnh hiệu quả từ cây trà xanh

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *