Thổ phục linh với 28 bài thuốc trị đau nhức xương khớp, hỗ trợ điều trị ung thư, thận yếu, mụn nhọt,…hiệu quả

Thổ phục linh là vị thuốc thường được chỉ định trong các bài thuốc điều trị đau nhức xương khớp, các bệnh ngoài da và một số bệnh khác trong đông y. Cùng Thuốc Dân Tộc tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Có thể bạn quan tâm

Tên khác: Khúc khắc, linh phạn đoán, cậm cù, sơn lỳ lương, dây khum, kim cang, hồng thổ linh, thổ tỳ giải, sơn trư phấn, dây chắt, mọt hoi đòi, tơ pớt

Tên gọi khoa học: Smilax glabra Roxb

Họ: Kim cang (Smilacaceae)

Đặc điểm dược liệu

1. Mô tả

Thổ phục linh là cây dây leo, thân mềm, sống lâu năm. Lá cây có chiều dài trung bình cỡ 5 -11 cm, rộng khoảng 3-5 cm. Lá có hình trứng, trái xoăn hoặc hình bầu dục, đầu lá nhọn, phía dưới cuống hình trái tim, mọc so le. Phía dưới cuống lá có tua cuốn. Lá màu xanh, mặt trên sáng bóng, mặt dưới xanh nhạt hơn và hôi trắng giống như có phấn phủ bên ngoài.

thổ phục linh
Thổ phục linh

Hoa thường nở vào tháng 5 -6 hàng năm. Bao gồm cả hoa đực và hoa cái mọc thành cụm ở ngay kẽ lá, hình táng nối với thân bằng một cuống dài. Hoa thổ phục linh thường có màu hồng, một số hoa điểm màu chấm đỏ.

Thổ phục linh có quả hình tròn, nhỏ, mọc thành chùm, kích thước đường kính dao động từ 8 – 10mm. Quả hình Khi còn non có màu xanh rồi chuyển dần sang màu tím, đỏ và lúc chín hẳn sẽ có màu đen. Quả ra vào tháng 7 – 10 hàng năm. Trong mỗi quả chứa 2-4 hạt hình trứng.

2. Bộ phận dùng

Thân rễ là bộ phận được sử dụng làm dược liệu.

3. Phân bố

Thổ phục linh phù hợp sinh trưởng và phát triển với điều kiện khí hậu nhiệt đới hoặc cận nhiệt đới, nên thường phân bố chủ yếu ở khu vực châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan,…

Ở nước ta, cây thổ phục linh sinh trưởng chủ yếu ở các vùng rừng núi, thung lũng, trải khắp 3 miền. Cây được tìm thấy nhiều ở các tỉnh như Lạng Sơn, Nghệ An, Khánh Hòa, Kon Tun hay Lâm Đồng.

4. Thu hái – sơ chế

Có thể thu hái thổ phục linh quanh năm. Dược liệu tươi sau khi đem về sẽ được rửa sạch, cắt bỏ hết các rễ con mọc xung quanh. Có 3 cách sơ chế như sau:

  • Để nguyên đem phơi hoặc sấy khô
  • Ngâm nước nóng vài phút rồi thái lát, phơi khô
  • Ủ 3 ngày cho mềm rồi thái lát mỏng. Sau đó mới đem phơi ngoài nắng to hoặc sấy cho thật khô

5. Bảo quản 

Bảo quản kín trong hũ hoặc túi kín. Để dược liệu ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm mốc.

6. Thành phần hóa học

Đối với 2 bộ phận được sử dụng làm dược liệu là thân và rễ, các nhà khoa học đã nghiên cứu va chứng minh trong bộ phận này chứa những thành phần đặc biệt có lợi đối với sức khoẻ con người. Cụ thể:

  • Tinh bột
  • Sitosterol
  • Stigmasterol
  • Smilax saponin
  • Tigogenin
  • Bêta-sitosterol
  • Tamin
  • Chất nhựa
  • Tinh dầu

Vị thuốc thổ phục linh

1. Tính vị, quy kinh

Vị hơi ngọt, tính bình

Thổ phục linh có khả năng đi vào các kinh Can, Vị

2. Tác dụng dược lý 

Theo các chuyên gia Đông y, thổ phục linh có công dụng giải độc, khử phong, trừ thấp, làm mạnh gân cốt. Vì thế dược liệu này được chủ trị đau nhức xương khớp, phong thấp, lở ngứa, giang mai, mụn nhọt, đau bụng kinh, ngộ độc thủy ngân, mề đay, nổi mẩn ngứa, rôm sảy và nhiều căn bệnh khác.

Thổ phục linh có nhiều tác dụng chữa bệnh

3. Cách dùng và liều lượng

  • Liều lượng: 15-30g một ngày hoặc cao hơn nếu được thầy thuốc chỉ định
  • Cách dùng: Thổ phục linh được dùng dưới dạng thuốc sắc, cô đặc thành cao hoặc tán bột làm hoàn. Có thể dùng độc vị hoặc phối hợp cùng các thảo dược khác để gia tăng hiệu quả.

Bài thuốc sử dụng thổ phục linh

1. Điều trị phong thấp, đau nhức xương khớp, sang lở

Đây là bài thuốc thường được sử dụng nhất từ thổ phục linh. Cách áp dụng bài thuốc này như sau:

  • Chuẩn bị: 20 – 40g thổ phục linh, 100g thịt lợn
  • Cách dùng: Đem 2 nguyên liệu  hầm chung với nhau, ăn cả nước lẫn cái

2. Điều trị bệnh vẩy nến

Vẩy nến là bệnh ngoài da gây ngứa ngáy và mất thẩm mỹ cho người bệnh. Để điều trị bệnh hiệu quả, người bệnh áp dụng bài thuốc sau:

  • Thành phần: 40g thổ phục linh, cây cải trời ( còn gọi là cây cải ma, hạ khô thảo nam) 80g
  • Cách dùng: Đem 2 vị thuốc trên sắc với 5 bát nước. Đun sôi, vặn nhỏ lửa nấu cho đến khi cạn còn 3 chén. Chia làm 4 lần uống trong ngày vào buổi sáng, trưa, chiều, tối. Dùng liên tục khoảng 2 – 3 tháng để cải thiện các triệu chứng vẩy nến và ngăn ngừa bệnh tái phát.

3. Trị dị ứng, giảm viêm

Thổ phục linh có tác dụng điều trị các bệnh ngoài da khá hiệu quả, trong đó có dị ứng và sưng viêm. Để áp dụng bài thuốc này, người bệnh thực hiện như sau:

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh 15 – 30g
  • Cách dùng: Sắc nước hoặc ngâm rượu uống

4. Điều trị bệnh ung nhọt, nhiễm vi trùng giang mai gây hạch độc, lở loét miệng

Để áp dụng bài thuốc hiệu quả, người bệnh kết hợp với một số dược liệu sau:

  • Thành phần: 60g thổ phục linh, nhẫn đông hoa 15g, mũi mác 15g, mã xì hiện 20g, cam thảo 5g
  • Cách dùng: Sắc tất cả lấy nước đặc uống. Kiên trì uống mỗi ngày một thang trong nhiều ngày liền để thấy được kết quả.

5. Trị bệnh thấp khớp

Thấp khớp là chứng bệnh dễ gặp ở người cao tuổi, gây đau đớn và khó khăn trong việc đi lại, vận động. Để hỗ trợ điều trị bệnh tốt hơn, người bệnh áp dụng bài thuốc sau:

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh, thạch cao, hy thiêm, ké đầu ngựa, ngạch mễ mỗi loại 20g; Ý dĩ, chi mẫu, liên kiều, đan sâm, tang chi, phòng phong, bạch thược ( mỗi loại 12g); xương truật, quế chi mỗi loại 8g; Kê huyết đằng, tỳ giải, ngân hoa mỗi loại 16g; cam thảo 6g.
  • Cách dùng: Sắc mỗi ngày 1 thang chia làm 2-3 lần uống
Thổ phục linh hỗ trợ điều trị thấp khớp hiệu quả

6. Kích thích tiểu tiện

Thổ phục linh được quy vào kinh thận nhờ có tác dụng hỗ trợ chức năng thận hoạt động tốt hơn, trong đó có kích thích tiểu tiện. Cách áp dụng bài thuốc này khá đơn giản như sau:

  • Chuẩn bị: 10 – 20g thổ phục linh
  • Cách dùng: Nấu nước uống hàng ngày thay cho trà giúp lợi tiểu

7. Điều trị bệnh nổi mề đay, mẩn ngứa, viêm da cơ địa

Để trị mề đay, mẩn ngứa người bệnh áp dụng bài thuốc từ thổ phục linh. Không những hỗ trợ điều trị hiệu quả mà còn an toàn, dễ thực hiện.

  • Chuẩn bị: Củ thổ phục linh 30g, nhẫn đông hoa 20g, thương nhĩ tử 15g
  • Cách dùng: Sắc lấy nước đặc uống 3 – 4 lần trong ngày. Mỗi ngày dùng 1 thang liên tục trong 3 – 5 ngày

8. Điều trị ghẻ lở, nhọt độc

Ghẻ lở, nhọt độc có thể điều trị triệt để bằng bài thuốc từ thổ phục linh như sau:

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh 2kg, nguyên sinh địa 200g, rễ tranh 600g
  • Cách dùng: Các vị thuốc trên đem giã nhỏ hoặc thái thành lát mỏng. Cho vào nồi to rồi đổ thật nhiều nước vào nấu trong khoảng 8 giờ liền. Lọc bỏ xác thuốc rồi tiếp tục nấu nước cho cô đặc thành cao, bảo quản trong hũ thủy tinh. Mỗi lần dùng lấy 6 thìa cao pha với một ly nước sôi uống. Ngày dùng 2 lần trước bữa ăn trưa và tối khoảng 1 giờ.

9. Trị đau nhức cơ thể, nổi hạch ở hai bên âm hộ

Trước khi áp dụng bài thuốc này, người bệnh nên tiến hành thăm khám để biết nguyên nhân nổi hạch, sau đó mới áp dụng các biện pháp điều trị cho phù hợp. Ngoài ra, cũng có thể tham khảo bài thuốc từ hy thiêm.

  • Chuẩn bị: 20g thổ phục linh, 20g rễ cây bươm bướm, 20g rễ quýt rừng
  • Cách dùng: Sắc uống ngày 1 thang

10. Điều trị viêm da

Bên cạnh việc sử dụng các loại thuốc bôi hoặc thuốc tây, người bệnh có có thể kết hợp với bài thuốc uống từ hy thiêm để hỗ trợ điều trị viêm da nhanh chóng hơn.

  • Cách 1: 20g thổ phục linh sắc lấy nước uống nhiều lần trong ngày cho hết
  • Cách 2: Chuẩn bị 30g thổ phục linh, 20g nhẫn đông đằng, 15g thương nhĩ. Sắc uống 1 thang mỗi ngày

11. Điều trị viêm da sinh mủ

Viêm da sưng mủ là khi bệnh đã trở nặng. Người bệnh cần kiên trì áp dụng thuốc để đạt hiệu quả tốt nhất và điều trị bệnh dứt điểm.

  • Chuẩn bị: 40g thổ phục linh, 40g nhẫn đông hoa, 12g quốc lão
  • Cách dùng: Sắc uống làm 2 – 3 lần trong ngày. Mỗi ngày dùng 1 thang liên tục cho đến khi khỏi bệnh

12. Chữa đau bụng trong thời kỳ kinh nguyệt

Thổ phục linh có tác dụng đả thông khí huyết, thúc đẩy quá trình lưu thông máu diễn ra tốt hơn, nhờ đó ngăn ngừa các cơn đau bụng trong thời kỳ kinh nguyệt ở phụ nữ.

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh 30g; mã kế 15g; xuyên quy, tiểu hồi hương, hương thảo, mạt dược, hàn phần mỗi loại 10g; dã thiên ma 15g.
  • Cách dùng: Sắc uống trước kỳ hành kinh 3 ngày. Một liệu trình dùng liên tục trong 7 ngày.
Thổ phục linh hỗ trợ điều trị đau bụng hiệu quả

13. Chữa cam tích, tỳ vị kém, cơ thể gầy yếu, bụng to, tay chân buồn bằn, trong tâm phiền nhiệt không yên

Để điều trị những chứng bệnh kể trên, người bệnh áp dụng bài thuốc sau:

  • Chuẩn bị: 16g thổ phục linh, 12g dã miên hoa căn
  • Cách dùng: Tất cả tán thành bột mịn, đem nấu chung với gan lợn hoặc nấu cháo ăn

14. Trị mụn nhọt

Để bài thuốc phát huy tối đa dược tính, người bệnh nên kết hợp với một số dược liệu dưới đây:

  • Cách 1: Chuẩn bị song hoa, bồ công anh mỗi loại 20g, củ thổ phục linh 30g, cam thảo dây 10g, vỏ núc nác 15g. Đem sắc với 4 chén nước chia 2 lần uống. Một liệu trình nên dùng thuốc trong 5 ngày liên tục để trị mụn nhọt dứt điểm.
  • Cách 2: Lấy bột thổ phục linh trộn chung với giấm tạo thành hỗn hợp hơi sền sệt. Thoa ngoài khu vực bị mụn nhọt mỗi ngày 2 -3 lần.

15. Điều trị nấm kẽ chân

Nấm kẽ chân hay nước ăn chân là tình trạng khá nhiều người gặp phải nếu làm việc trong môi trường ô nhiễm hoặc sử dụng nguồn nước không đạt vệ sinh. Người bệnh có thể tự điều trị bệnh tại nhà bằng cách:

  • Chuẩn bị: Củ thổ phục linh 20g, tất bát 20g, ngưu tất nam 16g
  • Cách dùng: Tất cả đem nấu với 1 lít nước. Ngâm chân trong 20 phút rồi rửa sạch, lau khô giúp giảm ngứa, làm mau khô tổn thương.

16. Hỗ trợ điều trị bệnh suy tim, hồi hộp, lo âu, mất ngủ, ngủ không yên giấc

Để điều trị các chứng bệnh trên, người bệnh áp dụng theo cách sau:

  • Cách 1: Chuẩn bị 12g thổ phục linh, 50g hạt sen khô. Trước tiên đem thổ phục linh hấp cách thủy 2 tiếng. Hạt sen đem ngâm với nước ấm 30 phút rồi luộc sơ, cho vào nồi hấp chung với thổ phục linh cho đến khi chín mềm. Dọn ra ăn nóng. Mỗi tuần dùng 3 – 4 lần.
  • Cách 2: 8g thổ phục linh, 12g ích trí (long nhãn), 50g hạt sen khô, tàu hũ ky hoặc tim lợn 100g. Hạt sen luộc sơ rồi đem chưng cách thủy cùng các nguyên liệu còn lại trong 2 giờ. Dùng nóng mỗi tuần vài lần.

17. Chữa bệnh đau dây thần kinh tọa

Đau dây thần kinh thường kéo đến khá đột ngột và gây ra đau đớn dữ dội cho người bệnh. Để ngăn chặn bệnh, áp dụng bài thuốc sau:

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh 30g, khoăn cân đằng 20g, ngưu tất nam 20g, tầm gửi dâu 20g, cốt toái bổ 10g
  • Cách dùng: Sắc uống mỗi ngày 1 thang

18. Điều trị bệnh tràng nhạc, lao hạch ở cổ 

Cách áp dụng bài thuốc này khá đơn giản, người bệnh có thể tự áp dụng tại nhà như sau:

  • Cách 1: Chuẩn bị bột thổ phục linh 20g, gạo tẻ 50g. Nấu cháo ăn
  • Cách 2: Dùng 30g thổ phục linh sắc uống mỗi ngày 1 lần

19. Trị rôm sảy cho trẻ em và người lớn

Thổ phục linh là dược liệu khá an toàn nên có thể sử dụng cho cả trẻ em. Để trị rôm sảy, người bệnh áp dụng bài thuốc sau:

  • Chuẩn bị: 30g thổ phục linh
  • Cách dùng: Sắc lấy nước đặc bôi vào chỗ nổi rôm  ngày 3 – 5 lần. Ngoài ra nên kết hợp dùng nước thuốc pha loãng để tắm nhằm tăng hiệu quả điều trị.

20. Chữa chàm da (eczema)

Để điều trị chàm da, người bệnh thực hiện như sau:

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh
  • Cách dùng: Tán thuốc thành bột mịn. Khi dùng lấy bột thổ phục linh quậy chung với một ít nước đắp vào khu vực cần điều trị 30 phút. Mỗi ngày thực hiện 3 lần trong 5 ngày liên tục.

21. Điều trị u nang buồng trứng

Đây là căn bệnh nguy hiểm ở phụ nữ, có thể dẫn đến ung thư. Vì thế, người bệnh cần điều trị theo phác đồ của bác sĩ. Bài thuốc từ hy thiêm chỉ có tác dụng hỗ trợ điều trị, không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh và mẫu lệ mỗi vị 30g; Hoàng bá, hải tảo, hạ khô thảo, đương quy, trạch tả, đan sâm, hương phụ mỗi loại 15g; Ngưu tất, bào sơm xuyên giáp mỗi loại 10g.
  • Cách dùng: Tất cả đem sắc uống vài lần trong ngày, mỗi ngày 1 thang

22. Điều trị bệnh tê thấp, đau nhức gân xương

Để giảm đau nhanh chóng cũng như ngăn ngừa các cơn đau quay trở lại, người bệnh áp dụng bài thuốc sau:

  • Cách 1: Chuẩn bị: Thổ phục linh 20g, ráng bay 10g, củ ráy rừng và đương quy mỗi loại 8g, bạch chỉ 6g. Sắc lấy nước chia 2 – 3 lần uống. Thuốc sắc ngày nào uống hết trong ngày đó, hôm sau thay thuốc mới.
  • Cách 2: 50g thổ phục linh, 100g thịt lạc lợn. Thổ phục linh gọt vỏ, thái miếng vừa ăn, thịt lợn bằm nhuyễn. Đem nấu chín thành canh chia 2 lần ăn trong ngày.

23. Điều trị bệnh giang mai

Quan hệ tình dục không an toàn là nguyên nhân dẫn đến căn bệnh này. Để điều trị, người bệnh áp dụng bài thuốc sau:

  • Cách 1: Dùng 40g thổ phục linh, 16g dạ hợp 16g, vỏ núc nác 16g, phắt ma 10g, gai bồ kết 8g. Đem gai bồ kết thiêu tồn tính rồi sắc cùng các nguyên liệu còn lại uống ngày 1 thang
  • Cách 2: Thổ phục linh 60g, phắt ma 15g, bạch dương tiên 15g, cam thảo 5g. Sắc uống ngày 1 thang, hết 30 ngày là một liệu trình.

24. Cải thiện chức năng của dạ dày

Thổ phục linh giúp dạ dày co bóp và tiêu hoá thức ăn tốt hơn, từ đó ngăn chặn tình trạng đầy hơi, chướng bụng. Bài thuốc này được áp dụng như sau:

  • Chuẩn bị: 10- 12g thổ phục linh
  • Cách dùng: Đem thuốc sắc uống hoặc cô đặc thành cao với số lượng lớn dùng dần.

25. Điều trị bệnh phụ khoa (đới hạ), băng huyết

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh, liều dùng theo hướng dẫn của thầy thuốc
  • Cách dùng: Sắc lấy nước rồi thêm đường đỏ uống nếu bị băng huyết. Trường hợp bị bệnh phụ khoa thì thêm đường trắng.

26. Chữa phong thấp, bổ can thận, kích thích lưu thông khí huyết

Thổ phục linh hỗ trợ lưu thông khí huyết, cải thiện chức năng thận. Người bệnh thực hiện bài thuốc sau:

  • Chuẩn bị: Thổ phục linh, cà gai leo, cỏ xước, thiên niên kiện mỗi loại 300g, lá lốt 800g, quế chi 100g
  • Cách dùng: Đem các vị thuốc phơi khô, tán bột rồi cho vào bình thủy tinh ngâm với 5 lít rượu trắng 40 độ. Sau 10 ngày có thể dùng. Mỗi lần uống 30ml x 2 lần/ngày.

27. Điều trị nhiễm trùng bàng quang

Đối với bệnh này, bệnh nhân nên tham khảo ý kiến của bác sĩ trước khi áp dụng bài thuốc. Sau khi tham vấn ý kiến bác sĩ, dưới đây là bài thuốc có thể áp dụng tại nhà.

  • Chuẩn bị: 30g thổ phục linh, xa tiền thảo 20g, râu ngô 20g
  • Cách dùng: Nấu nước đặc uống

27. Hỗ trợ điều trị ung thư

Thổ phục linh có tác dụng hỗ trợ điều trị nhiều loại ung thư khác nhau. Cụ thể:

  • Bệnh ung thư ở các bộ phận trong đường tiêu hóa: Dùng 30g thổ phục linh, 20g sơn khương, 10g nấm hương. Sắc lấy nước uống.
  • Ung thư bàng quang: Kết hợp 30g thổ phục linh với 20g cỏ tâm giác và 20g trà thụ căn sắc uống
  • Bệnh ung thư hạch: Dùng 100g bột thổ phục linh nấu nước uống hoặc thêm vào cháo ăn hàng ngày.

Lưu ý khi sử dụng thổ phục linh

Thổ phục linh có chứa thành phần độc tính nhẹ. Khi sử dụng, người bệnh nên cẩn trọng và tuân thủ một số lưu ý sau để tránh những tác dụng phụ không mong muốn cho cơ thể:

  • Thổ phục linh khi dùng với liều cao có thể gây kích thích dạ dày. Một số trường hợp có thể bị dị ứng với thảo dược này.
  • Người có thể can thận âm hư, tỳ vị hư hàn không nên sử dụng dược liệu
  • Bà bầu, phụ nữ đang cho con bú, người đang được điều trị bệnh bằng các thuốc khác, bao gồm cả thuốc tân dược, thảo dược và thực phẩm chức năng, người đang mắc bệnh, đặc biệt là hen suyễn hoặc các vấn đề về thận nên cẩn trọng khi sử dụng dược liệu

Trên đây là một số thông tin cũng như bài thuốc của thổ phục linh. Nếu còn thắc mắc, vui lòng để lại bình luận bên dưới bài viết, các dược sĩ của Thuốc Dân Tộc sẽ phản hồi một cách sớm nhất.

Xem thêm: Cây chùm ngây với 5 bài thuốc trị bệnh hiệu quả

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *